مقدمه
تا به حال برای شما پیش آمده که به این فکر کنید روغن موتور چگونه درون خودرو به گردش درمیآید و خودش را به تمام بخشهای حساس و متحرک موتور میرساند؟ پاسخ این سؤال در عملکرد یکی از قطعات مهم موتور یعنی پمپ روغن نهفته است. این قطعه به ظاهر ساده، وظیفهای بسیار مهم بر عهده دارد: پمپاژ روغن از مخزن به مسیرهای روغنکاری موتور. به این ترتیب، با ایجاد یک جریان مداوم، از تماس مستقیم قطعات فلزی جلوگیری میکند و دمای آنها را در سطح مناسبی نگه میدارد.
در واقع، خودرو از اجزای متعددی تشکیل شده که هرکدام نقش ویژهای در عملکرد، ایمنی و کارایی آن دارند. قطعاتی مانند پمپ بنزین، شمعها، وایر شمع، باتری، دینام و سایر اجزا، همگی باید بهدرستی عمل کنند تا خودرو بتواند بهطور کامل وظیفهاش را انجام دهد.
در این میان، موتور یا پیشرانه، یکی از پیچیدهترین بخشهای خودرو به شمار میرود. خودروسازان همواره تلاش میکنند با بهرهگیری از فناوریهای نوین، بازدهی و عملکرد این بخش را ارتقا دهند. چرا که قطعات داخلی موتور در شرایطی بسیار سخت، از جمله فشار بالا، دمای زیاد و سرعت بالای حرکتی فعالیت میکنند. به عنوان مثال، حرکت پیستون درون سیلندر باعث اصطکاک شدید بین قطعات فلزی میشود که در صورت نبود روغن کافی، به فرسایش و کاهش عمر آنها منجر خواهد شد. حالا شاید به این موضوع فکر کنید که کار اویل پمپ چیست؟
در ادامه این پست وبلاگ آموزشی شما علاوه بر نحوه عملکرد و اهمیت اویل پمپ با علائم خرابی رایج این قطعه و قیمت حدودی آن البته با توجه به نوسانات ارزی، آشنا می شوید.
اویل پمپ چگونه کار میکند؟
موتور خودرو برای عملکرد صحیح خود به روغن نیاز دارد؛ چرا که روغن موتور وظایف متعددی را بر عهده دارد، از جمله روانسازی قطعات متحرک، کاهش اصطکاک و سایش، پیشگیری از خوردگی، جمعآوری ذرات معلق، آلودگیها و گرد و غبار، و همچنین کاهش بخشی از حرارت تولیدشده در پیشرانه. این روغن توسط یک سیستم منظم به نام سیستم روانکاری در بین اجزای مختلف موتور به گردش درمیآید.
یکی از اجزای مهم این سیستم، پمپ روغن (Oil Pump) است که در کنار مخزن، مسیرها و لولههای انتقال روغن، مجموعه کامل روانکاری را تشکیل میدهد. در اغلب خودروها، پمپ روغن درون محفظهای خاص نصب شده و توسط میلبادامک به حرکت درمیآید. البته در برخی مدلها، این پمپ خارج از محفظه نصب شده و توسط میللنگ موتور به چرخش درمیآید. بهطور طبیعی، با روشن شدن خودرو و از لحظه استارت زدن، پمپ روغن فعال شده و عملیات پمپاژ روغن را به مسیرها و کانالهای طراحیشده آغاز میکند. این فرآیند از ایجاد تماس مستقیم قطعات فلزی جلوگیری کرده و مانع از قفل شدن یا آسیب دیدن موتور در اثر اصطکاک میشود.
در خودروهای مدرن، برای بسیاری از بخشها مانند سیستم فرمان، تعلیق، جلوبندی و پیشرانه، پمپهای روغن اختصاصی در نظر گرفته شده است. با این حال، پمپ روغن موتور همچنان مهمترین آنها محسوب میشود؛ چرا که مستقیماً با سلامت، کارایی و طول عمر موتور در ارتباط است.
اویل پمپ در کجای موتور قرار دارد؟
اویل پمپ موتور خودرو معمولاً در پایینترین بخش موتور و نزدیک کارتل روغن قرار دارد، چون وظیفهاش مکش روغن از داخل کارتل و پمپاژ آن به مدار روغنکاری است.
محل قرارگیری اویل پمپ در موتور خودرو
بسته به طراحی موتور، اویل پمپ میتواند در یکی از محلهای زیر نصب شده باشد:
1. داخل یا بالای کارتل روغن (رایجترین حالت)
در اکثر خودروها، اویل پمپ در قسمت پایین موتور و داخل یا درست بالای کارتل روغن نصب میشود.
توری اویل پمپ هم در همین قسمت قرار دارد و روغن را قبل از ورود به پمپ تصفیه میکند.
2. جلوی موتور، پشت پولی سر میللنگ
در برخی موتورهای جدید، اویل پمپ در جلوی موتور و پشت پولی میللنگ قرار دارد و مستقیماً با چرخش میللنگ کار میکند.
3. داخل پوسته تایم (تسمه یا زنجیر تایم)
در بعضی موتورها، اویل پمپ داخل محفظه تایم نصب شده و برای دسترسی به آن باید تسمه یا زنجیر تایم باز شود.
به دلیل قرارگیری اویل پمپ در بخشهای داخلی موتور، دسترسی به آن دشوار است و معمولاً برای تعمیر یا تعویض نیاز به باز کردن کارتل یا مجموعه تایم وجود دارد. به همین دلیل، تعویض بهموقع روغن و فیلتر روغن نقش بسیار مهمی در سلامت اویل پمپ و کل موتور دارد.
بررسی علائم خرابی اویل پمپ و اهمیت توجه به آن
خرابی اویل پمپ یکی از مشکلات جدی در سیستم روانکاری خودرو است که میتواند تأثیر مستقیمی بر عملکرد کلی موتور داشته باشد. شناخت بهموقع علائم این خرابی، نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای جدی به پیشرانه ایفا میکند. در ادامه، به مهمترین نشانههای خرابی اویل پمپ اشاره میشود:
۱. روشن شدن چراغ روغن
یکی از نخستین و رایجترین نشانههای خرابی اویل پمپ، روشن شدن چراغ هشدار روغن روی داشبورد خودرو است. این چراغ معمولاً نشاندهنده کاهش فشار روغن در موتور است که ممکن است ناشی از عملکرد نامناسب پمپ روغن باشد.
۲. افزایش دمای موتور
در صورت خرابی اویل پمپ و عدم گردش مناسب روغن در بین قطعات موتور، اصطکاک میان اجزا افزایش مییابد. این وضعیت منجر به بالا رفتن دمای موتور میشود که اگر به آن توجه نشود، میتواند آسیبهای جدی به همراه داشته باشد.
۳. ایجاد صدای غیرعادی از موتور
روغنکاری نامناسب، بهویژه در ناحیه سوپاپها و دیگر قطعات متحرک، ممکن است باعث بروز صداهای غیرمعمول در موتور شود. صدای تقتق یا کوبش میتواند نشانهای از کاهش فشار روغن و نبود روانکاری کافی باشد.
۴. کاهش قدرت موتور
عملکرد ضعیف پمپ روغن باعث میشود روانسازی قطعات با اختلال مواجه شود. در چنین شرایطی، موتور نمیتواند با حداکثر توان خود کار کند و در نتیجه، افت قدرت و عملکرد را تجربه خواهد کرد.
۵. افزایش مصرف سوخت
کاهش فشار روغن باعث میشود موتور برای تولید نیرو به انرژی بیشتری نیاز داشته باشد. در نتیجه، مصرف سوخت افزایش مییابد که میتواند به مرور زمان هزینهبر باشد و نشان از وجود ایراد در سیستم روانکاری داشته باشد.
۶. نشتی روغن
نشتی از اطراف پمپ روغن ممکن است به دلیل آسیب دیدن واشرها یا خود پمپ باشد. چنین نشتیهایی معمولاً با کاهش سطح روغن همراه هستند که میتواند روند روانکاری موتور را مختل کند.
مشخصات عملکردی و استانداردی قطعه پمپ روغن آیسین Aisin :
اویل روغن آیسین، قطعهای از مدار روغن است که روغن تصفیه شده را از فیلتر روغن دریافت کرده و به موتور ارسال مینماید. فشار عملکردی پمپ روغن بستگی به طراحی خودرو دارد.
ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﻧﯿﺮو از ﻣﯿﻞ ﻟﻨﮓ ﺑﻪ ﭘﻤﭗ روﻏﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽ ﺷﻮد. ﻧﻮع ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺤﺮک ﺑﺮ ﭘﯿﮑﺮﺑﻨﺪی و ﻣﺤﻞ اویل ﭘﻤﭗ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﯽ ﮔﺬارد.
ساختار و اجزای پمپ روغن آیسین Aisin :
ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺻﻠﯽ ﭘﻤﭗ روﻏﻦ از ﯾﮏ ﭼﺮخ دﻧﺪه (روﺗﻮر ﻣﺤﺮک) ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ درون ﯾﮏ ﻣﺤﻔﻈﻪ (روﺗﻮر ﻣﺤﺮک) ﻣﯽ ﭼﺮﺧﺪ. ﻫﻨﺪﺳﻪ ﭘﯿﭽﯿﺪه روﺗﻮر و ﻣﺤﻔﻈﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﻣﮑﺶ ﻣﯽ ﺷﻮد.
ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻧﻮع ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﺤﺮک ﭘﻤﭗ، روﺗﻮر ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﯿﺮو را از ﻃﺮﯾﻖ ﯾﮏ ﺷﻔﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ ﻗﺮﻗﺮه، ﯾﮏ ﭼﺮخ دﻧﺪه، ﯾﮏ ﭼﺮخ دﻧﺪه ﯾﺎ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺑﻪ ﻣﯿﻞ ﻟﻨﮓ ﻣﺘﺼﻞ اﺳﺖ، درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﺪ. ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ روﺗﻮر ﻣﯽ ﭼﺮﺧﺪ، روﻏﻦ از درﮔﺎه ﻣﮑﺶ ﺑﻪ داﺧﻞ ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪه و ﺑﻪ درﮔﺎه ﺗﺨﻠﯿﻪ ﺧﺎرج ﻣﯽ ﺷﻮد. اﯾﻦ ﻓﺮآﯾﻨﺪ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﻓﺸﺎر روﻏﻦ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﯿﻦ روﻏﻦ ﺑﻪ اﺟﺰای ﻣﺘﺤﺮک ﻣﻮﺗﻮر ﻣﯽ ﺷﻮد. ﯾﮏ ﺷﯿﺮ ﺗﺴﮑﯿﻦ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ در ﺑﯿﻦ ﭘﻮرت ﻫﺎ ﭘﯿﮑﺮﺑﻨﺪی ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ از اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺸﺎر ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﮐﻨﺪ و ﻓﺸﺎر روﻏﻦ ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﺑﻬﯿﻨﻪ را ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ.
انواع اویل پمپ :
1- پمپ روغن روتوری
2- پمپ روغن سوزنی
3- پمپ روغن دنده ای
ساختار شیر کمکی :
ﺷﯿﺮ ﮐﻤﮑﯽ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﻓﺸﺎر ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ روﻏﻦ ﭘﯿﮑﺮﺑﻨﺪی ﺷﺪه اﺳﺖ.
ﻓﺸﺎر اﺿﺎﻓﯽ در اﻣﺘﺪاد درﮔﺎه ﺗﺨﻠﯿﻪ، ﻓﻨﺮ ﺷﯿﺮ ﺗﺨﻠﯿﻪ را ﻓﺸﺮده ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﺗﺎ درﯾﭽﻪ ﺑﺎز ﺷﻮد و ﺑﺎ ﭼﺮﺧﺶ ﻣﺠﺪد روﻏﻦ ﺑﻪ درﮔﺎه ﻣﮑﺶ، ﻓﺸﺎر را ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽ دﻫﺪ.
همچنین بخوانید: مشخصات و معرفی کامل تویوتا هایس Hiace
جهت دریافت اطلاعات فنی بیشتر، به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید. همچنین برای خرید و دریافت خدمات استاندارد و با کیفیت، با کارشناسان باور یدک تماس حاصل فرمایید و یا بصورت حضوری مراجعه کنید. همچنین امکان خرید انواع قطعات یدکی بصورت آنلاین برای شما با کیفیت اصلی و اورجینال فراهم می باشد .
ایرادات احتمالی و قطعی استفاده از قطعات غیر اصلی و غیر استاندارد :
• عدم گارانتی و ضمانت قطعه
• احتمال یاتاقان زدن در صورت خرابی پمپ روغن
• احتمال روغن سوزی در صورت که فشار روغن خیلی بیشتر از حد مجاز باشد.
• احتمال سائیدگی و خوردگی قطعات موتور
این مقاله ترجمه و تالیفی از سایت مرجع https://www.aisinaftermarket.jp/en/products/oilpump/index.html می باشد.
علائم گرفتگی توری اویل پمپ موتور خودرو
توری اویل پمپ یکی از قطعات بسیار مهم در سیستم روغنکاری موتور است که وظیفه آن جلوگیری از ورود ذرات، لجن و آلودگیها به داخل اویل پمپ میباشد. در صورت گرفتگی این توری، جریان روغن مختل شده و فشار روغن کاهش پیدا میکند؛ موضوعی که میتواند آسیبهای جدی و پرهزینهای به موتور وارد کند. مهمترین علائم گرفتگی توری اویل پمپ عبارتاند از:
1. روشن شدن چراغ روغن موتور
یکی از شایعترین نشانهها، روشن شدن چراغ هشدار روغن روی صفحه کیلومتر است. این چراغ معمولاً به دلیل افت فشار روغن روشن میشود که میتواند ناشی از گرفتگی توری اویل پمپ باشد.
2. کاهش فشار روغن
در صورت گرفتگی توری، اویل پمپ قادر به مکش کافی روغن نخواهد بود. این مسئله باعث افت فشار روغن و در نتیجه روانکاری ناقص قطعات داخلی موتور میشود.
3. صدای غیرعادی موتور
کمبود روغنرسانی مناسب باعث ایجاد صداهای غیرطبیعی مانند تقتق یا کوبش در موتور میشود؛ بهخصوص هنگام استارت سرد یا افزایش دور موتور.
4. افزایش دمای موتور
روغن موتور علاوه بر روانکاری، نقش مهمی در خنککاری دارد. کاهش گردش روغن به دلیل گرفتگی توری، میتواند باعث بالا رفتن دمای موتور و حتی جوش آوردن آن شود.
5. سایش و آسیب قطعات داخلی
در صورت ادامهدار بودن مشکل، قطعاتی مانند یاتاقانها، میللنگ و میلسوپاپ دچار سایش شدید میشوند که در نهایت ممکن است به قفل شدن موتور (یاتاقان زدن) منجر شود.
6. افت شتاب و عملکرد موتور
وقتی روغنکاری بهدرستی انجام نشود، موتور تحت فشار بیشتری کار میکند و این موضوع میتواند باعث کاهش راندمان، افت شتاب و عملکرد ضعیف خودرو شود.
7. بوی سوختگی روغن
در برخی موارد، به دلیل داغ شدن بیش از حد قطعات، بوی سوختگی روغن از موتور به مشام میرسد که میتواند هشداری جدی درباره مشکل در سیستم روغنکاری باشد.
سخن پایانی
در هر خودرویی، روانکاری مناسب موتور بدون عملکرد درست اویل پمپ ممکن نیست. این قطعه با به جریان انداختن مداوم روغن، باعث کاهش اصطکاک، خنک شدن قطعات و در نهایت افزایش عمر مفید موتور میشود. خرابی اویل پمپ اگر به موقع تشخیص داده نشود، میتواند آسیبهای جدی و پرهزینهای به دنبال داشته باشد. شناخت نشانههایی مانند افت فشار روغن، صدای غیرعادی موتور یا روشن شدن چراغ هشدار، به شما کمک میکند تا بهموقع وارد عمل شوید. با انجام سرویسهای منظم و استفاده از روغن باکیفیت، میتوان از بروز مشکلات در این بخش پیشگیری کرد و عمر موتور را افزایش داد.
پرسش های متداول
علائم خرابی اویل پمپ چیست؟
علائم خرابی اویل پمپ شامل روشن شدن چراغ هشدار روغن، افزایش دمای موتور، کاهش قدرت موتور، صداهای غیرعادی از موتور، افزایش مصرف سوخت و نشتی روغن از اطراف پمپ است. در صورت مشاهده هر یک از این نشانهها، بهتر است سیستم روانکاری توسط تعمیرکار بررسی شود تا از آسیب به موتور جلوگیری گردد.
اویل پمپ چگونه کار می کند؟
اویل پمپ وظیفه دارد روغن موتور را از کارتل (مخزن روغن) مکش کرده و با فشار مناسب به کانالهای روغنکاری در داخل موتور ارسال کند. این فرآیند با روشن شدن موتور آغاز میشود و بهصورت مداوم ادامه دارد تا از اصطکاک و سایش قطعات متحرک جلوگیری شود. بسته به نوع طراحی موتور، این پمپ میتواند توسط میللنگ یا میلبادامک به حرکت درآید.
وظیفه سوپاپ اطمینان اویل پمپ چیست؟
سوپاپ اطمینان (Relief Valve) در اویل پمپ وظیفه دارد فشار روغن را در حد مشخصی نگه دارد. در صورتی که فشار روغن بیش از حد بالا برود، این سوپاپ باز میشود و بخشی از روغن را به مسیر برگشت هدایت میکند تا از آسیب دیدن قطعات موتور و خود پمپ جلوگیری شود. این مکانیسم ایمنی، بخش حیاتی از عملکرد اویل پمپ محسوب میشود.
اویل پمپ روتوری چیست و چه تفاوتی با نوع دندهای دارد؟
اویل پمپ روتوری از یک روتور داخلی و یک روتور بیرونی تشکیل شده است که با چرخش خود، روغن را به داخل کشیده و با فشار به موتور میفرستند. این نوع پمپ نسبت به مدلهای دندهای، عملکرد نرمتر، صدای کمتر و بازدهی بالاتری دارد. به همین دلیل، در بسیاری از خودروهای مدرن از پمپ روتوری استفاده میشود.
بالا بردن فشار اویل پمپ چگونه انجام میشود؟
بالا بردن فشار اویل پمپ معمولاً با تعویض یا سفتتر کردن فنر سوپاپ بایپس، یا استفاده از اویلپمپهای تقویتشده انجام میشود؛ اما اگر فشار روغن پایین آمده، بیشتر اوقات دلیلش فرسودگی پمپ یا یاتاقانهاست و بهتر است مشکل اصلی برطرف شود، چون افزایش مصنوعی فشار میتواند به موتور آسیب برساند.
ماشینم همه علائم خرابی پمپ روغن رو داره
با سلام و احترام متوجه نگرانی شما درمورد علائم خرابی پمپ روغن خودرویتان هستیم پیشنهاد می کنیم از رانندگی در مسیرهای طولانی یا با سرعت بالا تا زمان رفع مشکل کاملاً خودداری کنید.امیدواریم هرچه سریعتر مشکل خودرویتان برطرف شود
خیلی مقاله مفیدی بود، فقط یک سؤال: اگر فشار روغن در موتور پایین باشه، اول باید پمپ روغن رو چک کنیم یا فیلتر روغن؟
سلام.ممنون از نظرتون. اول معمولاً فیلتر روغن رو بررسی میشود چون راهش ممکن است مسدود شده باشد، اگر فیلتر سالم باشه و فشار هنوز پایین باشه، آنگاه نوبت به پمپ روغن میرسه.