بازو یا قرقری فرمان چیست؟ بررسی 5 علائم و صدای خرابی در خودرو

مقدمه

آیا هنگام عبور از دست ‌انداز یا چرخاندن فرمان، صدای تق‌تق یا کوبش از قسمت جلوی خودرو شنیده‌اید؟ یا احساس کرده‌اید فرمان خودرو مانند گذشته نرم و دقیق عمل نمی‌ کند؟ این علائم ممکن است نشان ‌دهنده خرابی بازو یا قرقری فرمان باشد؛ قطعه ‌ای که شاید کمتر نام آن را شنیده باشید، اما نقش مهم در کنترل خودرو، هدایت چرخ ‌ها و حفظ ایمنی رانندگی دارد.

خرابی قرقری فرمان معمولاً به‌ تدریج ایجاد می‌شود و اگر به علائم اولیه آن توجه نکنید، می‌تواند باعث افزایش استهلاک جلوبندی، ساییدگی نامنظم لاستیک‌ ها، کاهش پایداری خودرو و حتی از دست رفتن کنترل فرمان در شرایط بحرانی شود. به همین دلیل شناخت نشانه ‌های خرابی این قطعه، می‌تواند از هزینه‌ های سنگین تعمیرات و خطرات احتمالی جلوگیری کند.

در این مقاله به‌ صورت کامل بررسی می‌کنیم بازو یا قرقری فرمان چیست، چه وظیفه ‌ای در سیستم فرمان خودرو دارد، علائم و صداهای رایج خرابی آن کدام ‌اند و چه زمانی باید آن را تعمیر یا تعویض کرد.

همچنین بخوانید: 8 علت صدای سوت کشیدن چرخ خودرو و راهکارهای رفع مشکلات جلوبندی

بازو یا قرقری فرمان چیست؟

بازو فرمان که در میان تعمیرکاران با نام قرقری فرمان نیز شناخته می‌ شود، قطعه ‌ای مکانیکی است که نیروی ایجادشده توسط راننده هنگام چرخاندن فرمان را از جعبه فرمان به میل فرمان و سیبک‌ها منتقل می‌ کند. این قطعه باید در برابر فشار، ضربه و ارتعاش مقاومت بالایی داشته باشد تا فرمان خودرو با کمترین لقی و بیشترین دقت عمل کند. در برخی خودروها، بسته به نوع سیستم فرمان، شکل و طراحی قرقری فرمان ممکن است متفاوت باشد؛ اما وظیفه اصلی آن در همه خودروها یکسان است و آن هم انتقال صحیح نیروی فرمان به چرخ‌ ها است.

محل قرارگیری  قرقری فرمان در سیستم جلوبندی خودرو

بازو یا قرقری فرمان در بخش جلویی خودرو و در مجموعه جلوبندی قرار دارد. این قطعه معمولاً بین جعبه فرمان و میل فرمان یا سیبک‌های فرمان نصب می‌شود و بخشی از مجموعه انتقال حرکت فرمان به چرخ‌ها محسوب می‌شود.

به دلیل قرار گرفتن در زیر خودرو، قرقری فرمان دائماً در معرض گردوغبار، آب، گل‌ولای و ضربات ناشی از دست‌اندازها و چاله‌های جاده قرار دارد. همین شرایط باعث می‌شود که این قطعه پس از مدتی دچار استهلاک شده و نیاز به سرویس یا تعویض پیدا کند.

وظیفه و عملکرد بازو یا قرقری فرمان

مهم‌ترین وظیفه بازو یا قرقری فرمان، انتقال دقیق حرکت فرمان به چرخ‌ های جلو است. زمانی که راننده فرمان را به سمت راست یا چپ می‌ چرخاند، این قطعه نیروی ایجادشده را به اجزای جلوبندی منتقل کرده و باعث تغییر زاویه چرخ‌ ها می‌ شود.

علاوه بر انتقال نیرو، قرقری فرمان وظایف مهم دیگری نیز بر عهده دارد، از جمله:

• حفظ دقت و نرمی فرمان هنگام رانندگی
• جلوگیری از ایجاد لقی در سیستم فرمان
• کمک به پایداری خودرو در پیچ‌ها و مسیرهای مستقیم
• کاهش انتقال ضربات و لرزش‌های جاده به فرمان
• افزایش ایمنی و کنترل خودرو در سرعت‌های مختلف

در صورتی که بازو فرمان دچار فرسودگی یا خرابی شود، فرمان خودرو ممکن است با تأخیر عمل کند، صداهای تق‌تق یا کوبش از قسمت جلو شنیده شود و کنترل خودرو به‌ویژه در سرعت‌های بالا با مشکل مواجه شود. به همین دلیل، توجه به علائم اولیه خرابی این قطعه می‌تواند از آسیب‌های بیشتر به سیستم جلوبندی و هزینه‌های سنگین تعمیرات جلوگیری کند.

علائم خرابی بازو یا قرقری فرمان چیست؟

خرابی بازو یا قرقری فرمان معمولاً به‌صورت تدریجی بروز می‌کند و در ابتدا ممکن است تنها با چند نشانه ساده همراه باشد. با این حال، نادیده گرفتن این علائم می‌تواند به آسیب دیدن سایر قطعات جلوبندی، کاهش ایمنی خودرو و افزایش هزینه ‌های تعمیر منجر شود. اگر هر یک از نشانه‌های زیر را در خودروی خود مشاهده کردید، بهتر است سیستم فرمان و جلوبندی توسط یک تعمیرکار متخصص بررسی شود.

1. لق شدن فرمان خودرو

یکی از رایج‌ترین نشانه‌های خرابی بازو یا قرقری فرمان، لق شدن فرمان است. در این حالت، هنگام چرخاندن فرمان احساس می ‌کنید فرمان بیش از حد آزاد حرکت می‌کند و خودرو با تأخیر به تغییر جهت واکنش نشان می‌ دهد. این مشکل معمولاً به دلیل فرسودگی اتصالات، سیبک ‌ها یا خود قرقری فرمان ایجاد می‌ شود. لقی فرمان علاوه بر کاهش لذت رانندگی، در سرعت‌ های بالا می‌تواند کنترل خودرو را دشوار کرده و خطر بروز حادثه را افزایش دهد.

2. کشیده شدن خودرو به یک سمت

اگر هنگام حرکت در یک مسیر صاف و بدون چرخاندن فرمان، خودرو به سمت راست یا چپ منحرف می‌شود، ممکن است بازو یا قرقری فرمان دچار خرابی شده باشد. این وضعیت باعث می ‌شود زاویه چرخ ‌ها به‌ درستی حفظ نشود و خودرو تعادل خود را از دست بدهد.

البته کشیده شدن خودرو می‌تواند دلایل دیگری مانند تنظیم نبودن میزان فرمان یا تفاوت فشار باد لاستیک ‌ها نیز داشته باشد؛ اما خرابی قطعات فرمان یکی از مهم‌ترین عوامل بروز این مشکل است.

3. لرزش فرمان در حین رانندگی

لرزش غیرعادی فرمان، به‌ویژه هنگام عبور از دست‌اندازها یا رانندگی در سرعت‌ های متوسط و بالا، می‌تواند نشانه خرابی قرقری فرمان باشد. در صورت وجود لقی یا فرسودگی در این قطعه، ضربات ناشی از سطح جاده به ‌جای جذب شدن، مستقیماً به فرمان منتقل می‌شوند. اگر این لرزش به مرور زمان شدیدتر شود، باید خودرو هرچه سریع ‌تر مورد بررسی قرار گیرد؛ زیرا ادامه رانندگی ممکن است باعث آسیب به سایر اجزای سیستم فرمان و جلوبندی شود.

4. کاهش دقت فرمان ‌پذیری

یکی دیگر از علائم مهم خرابی بازو فرمان، کاهش دقت در هدایت خودرو است. در این شرایط، خودرو دقیقاً مطابق با حرکت فرمان تغییر مسیر نمی ‌دهد و راننده احساس می‌کند برای کنترل خودرو باید فرمان را بیشتر از حالت عادی بچرخاند. این مشکل به‌ خصوص هنگام عبور از پیچ‌ها، تغییر مسیر ناگهانی یا رانندگی در بزرگراه‌ ها بیشتر خود را نشان می ‌دهد و می‌تواند ایمنی رانندگی را تحت تأثیر قرار دهد.

5. ساییدگی نامنظم لاستیک ‌ها

خرابی بازو یا قرقری فرمان می‌تواند باعث برهم خوردن زاویه صحیح چرخ‌ها شود. در نتیجه، فشار به‌ طور یکنواخت روی سطح لاستیک‌ها توزیع نمی‌شود و بخشی از آج لاستیک سریع‌تر از قسمت ‌های دیگر ساییده خواهد شد.

اگر هنگام بررسی لاستیک‌ها متوجه شدید که یک سمت آج بیش از حد فرسوده شده یا لاستیک‌ ها به‌ صورت نامتقارن ساییده شده ‌اند، بهتر است علاوه بر تنظیم میزان فرمان، وضعیت بازو فرمان و سایر قطعات جلوبندی نیز بررسی شود. رسیدگی به این مشکل علاوه بر افزایش عمر لاستیک‌ ها، به بهبود فرمان‌ پذیری و کاهش مصرف سوخت نیز کمک می ‌کند.

بررسی صدای خرابی بازو یا قرقری فرمان

یکی از واضح‌ ترین نشانه ‌های خرابی بازو یا قرقری فرمان، شنیدن صداهای غیرعادی از قسمت جلوی خودرو است. این صداها معمولاً به دلیل ایجاد لقی در اتصالات، فرسودگی سیبک‌ها، خشک شدن بوش‌ها یا آسیب دیدن خود قرقری فرمان به وجود می ‌آیند. اگر این صداها را نادیده بگیرید، به مرور زمان ممکن است علاوه بر سیستم فرمان، سایر قطعات جلوبندی نیز دچار آسیب شوند. در ادامه رایج‌ترین صداهای ناشی از خرابی بازو فرمان را بررسی می ‌کنیم.

• صدای تق‌تق هنگام عبور از دست ‌انداز ها

شنیدن صدای تق‌تق هنگام عبور از سرعت‌گیر، دست‌انداز یا چاله‌های خیابان یکی از متداول‌ ترین علائم خرابی قرقری فرمان است. این صدا معمولاً زمانی ایجاد می ‌شود که قطعه دچار لقی شده یا اتصالات آن استحکام اولیه خود را از دست داده باشند.

در چنین شرایطی، هنگام بالا و پایین شدن سیستم تعلیق، قطعات به یکدیگر برخورد کرده و صدای تق‌تق از قسمت جلوی خودرو شنیده می‌شود. اگر این صدا به مرور زمان بیشتر شود، بهتر است وضعیت قرقری فرمان، سیبک‌ها و سایر اجزای جلوبندی بررسی شوند.

• صدای کوبش در پیچ‌ ها

اگر هنگام پیچیدن فرمان، مخصوصاً در سرعت ‌های پایین یا هنگام دور زدن، صدای کوبش یا ضربه از جلوی خودرو به گوش می ‌رسد، احتمال دارد بازو یا قرقری فرمان دچار فرسودگی شده باشد. خرابی این قطعه باعث می‌شود نیرو به‌صورت یکنواخت به چرخ‌ها منتقل نشود و در نتیجه هنگام تغییر جهت، صدای ضربه ایجاد شود.

البته این علامت می‌ تواند ناشی از خرابی قطعات دیگری مانند سیبک فرمان یا طبق نیز باشد؛ بنابراین برای تشخیص دقیق، بررسی کامل سیستم جلوبندی ضروری است.

• صدای جیرجیر هنگام چرخاندن فرمان

ایجاد صدای جیرجیر یا ساییدگی هنگام چرخاندن فرمان، به‌ویژه در حالت توقف یا سرعت‌های پایین، می‌تواند نشانه خشک شدن بوش‌ها، کمبود روان‌کاری یا فرسودگی قرقری فرمان باشد. در این حالت، قطعات فلزی یا لاستیکی به‌جای حرکت نرم، با اصطکاک بیشتری روی یکدیگر حرکت می‌ کنند و صدای جیرجیر تولید می ‌شود.

اگر این صدا با سفت شدن فرمان یا کاهش نرمی آن همراه باشد، بهتر است خودرو در اولین فرصت توسط تعمیرکار بررسی شود تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.

• صدای ضربه در مسیرهای ناهموار

یکی از صدای قرقری فرمان، صدای ضربه یا کوبش ممتد هنگام رانندگی در مسیرهای ناهموار است. این صدا معمولاً زمانی شنیده می ‌شود که قرقری فرمان یا اتصالات آن دچار لقی شده باشند و نتوانند ضربات واردشده از سطح جاده را به ‌درستی جذب کنند.

در این شرایط، علاوه بر شنیدن صدای ضربه، ممکن است لرزش فرمان نیز احساس شود. ادامه رانندگی با این وضعیت می ‌تواند باعث افزایش فشار بر سیستم فرمان و تعلیق شده و هزینه تعمیرات را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد.

نکته مهم: اگر هر یک از صداهای بالا به‌ صورت مداوم شنیده می‌ شود، نباید تنها به حدس اکتفا کنید. صداهای ناشی از خرابی قرقری فرمان ممکن است با علائم خرابی سیبک فرمان، طبق، میل موج ‌گیر یا کمک ‌فنر مشابه باشند. بنابراین، بررسی تخصصی جلوبندی بهترین راه برای تشخیص علت اصلی صدا و جلوگیری از آسیب ‌های بیشتر است.

روش تشخیص خرابی بازو یا قرقری فرمان

تشخیص خرابی بازو یا قرقری فرمان همیشه به تجهیزات تخصصی نیاز ندارد و در بسیاری از موارد می ‌توان با بررسی چند نشانه ساده، به وجود مشکل در این قطعه پی برد. البته برای اطمینان از علت خرابی و جلوگیری از تعویض غیرضروری قطعات، بهتر است پس از مشاهده علائم اولیه، خودرو توسط یک تعمیرکار متخصص جلوبندی بررسی شود. در ادامه، مهم‌ترین روش‌های تشخیص خرابی قرقری فرمان را معرفی می ‌کنیم.

1. بررسی چشمی قطعه

اولین مرحله، بازدید ظاهری بازو یا قرقری فرمان و اتصالات آن است. اگر خودرو روی جک قرار گیرد، می‌ توان وضعیت ظاهری این قطعه را بهتر مشاهده کرد. در این بررسی باید به موارد زیر توجه شود:

• وجود ترک، شکستگی یا خم‌شدگی در بدنه قرقری فرمان
• پارگی گردگیرهای لاستیکی و خروج گریس
• زنگ‌زدگی یا خوردگی شدید قطعه
• شل بودن پیچ‌ها و اتصالات
• نشت گریس یا خشک شدن محل اتصال سیبک ‌ها

هر یک از این موارد می‌تواند نشانه فرسودگی یا خرابی بازو فرمان باشد و نیاز به بررسی دقیق‌ تر داشته باشد.

2. تست لقی فرمان

یکی از ساده‌ ترین روش ‌های تست قرقری فرمان، بررسی میزان لقی فرمان است. در حالی که خودرو خاموش است، فرمان را به‌آرامی به سمت راست و چپ حرکت دهید. اگر قبل از تغییر جهت چرخ‌ها، فرمان بیش از حد معمول حرکت کند یا احساس خلاصی و بازی در آن وجود داشته باشد، احتمال خرابی بازو یا قرقری فرمان و سایر قطعات سیستم فرمان مطرح است.

همچنین اگر هنگام انجام این تست صدای تق‌تق یا ضربه از قسمت جلوی خودرو شنیده شود، باید سیستم فرمان به‌طور کامل بررسی شود.

3. بررسی هنگام رانندگی

رفتار خودرو در حین رانندگی نیز می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت قرقری فرمان ارائه دهد. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، احتمال خرابی این قطعه افزایش می ‌یابد:

• کشیده شدن خودرو به یک سمت در مسیر مستقیم
• لرزش غیرعادی فرمان، به‌ویژه در سرعت‌های بالا
• تأخیر در واکنش خودرو به چرخاندن فرمان
• شنیدن صدای تق‌تق، کوبش یا جیرجیر هنگام عبور از دست‌انداز یا پیچیدن

اگر این علائم به‌طور هم‌ زمان مشاهده شوند، بهتر است خودرو هرچه سریع‌ تر به تعمیرگاه منتقل شود.

4. بررسی توسط مکانیک

دقیق‌ترین روش تشخیص خرابی بازو یا قرقری فرمان، مراجعه به تعمیرکار متخصص جلوبندی است. مکانیک با استفاده از جک، اهرم مخصوص و ابزارهای اندازه‌گیری، میزان لقی و سلامت قرقری فرمان، سیبک‌ها، میل فرمان و سایر اجزای مرتبط را بررسی می ‌کند.

در بسیاری از موارد، خرابی قرقری فرمان با مشکلاتی مانند خرابی سیبک، طبق، میل موج‌گیر یا جعبه فرمان اشتباه گرفته می‌ شود. به همین دلیل، بررسی تخصصی از تعویض اشتباه قطعات و پرداخت هزینه‌ های اضافی جلوگیری می‌ کند.

همچنین بخوانید: 5 علت سفت شدن فرمان هیدرولیک و راهکارهای عیب‌یابی

آیا همیشه باید قرقری فرمان تعویض شود؟

خیر. اگر خرابی در مراحل اولیه تشخیص داده شود و مشکل تنها به شل شدن اتصالات یا کمبود روان‌کاری محدود باشد، ممکن است با سرویس و تنظیم قطعه مشکل برطرف شود. اما در صورت وجود لقی زیاد، شکستگی، فرسودگی شدید یا آسیب‌دیدگی سیبک و بوش‌ ها، معمولاً تعویض بازو یا قرقری فرمان بهترین و ایمن‌ ترین راهکار خواهد بود.

نکته مهم: توصیه می ‌شود سیستم فرمان و جلوبندی خودرو حداقل هر ۲۰ تا ۳۰ هزار کیلومتر یا پس از وارد شدن ضربات شدید ناشی از چاله‌ها و تصادفات، به‌صورت کامل بررسی شود. این کار علاوه بر افزایش ایمنی، از خرابی زودهنگام قطعات و هزینه ‌های سنگین تعمیرات جلوگیری می ‌کند.

پرسش متداول