مقدمه
وقتی فرمان هیدرولیک خودرو بهمرور سفت میشود، معمولاً اولین نشانهای است که راننده در تجربهی روزمرهی خود حس میکند؛ مخصوصاً هنگام پارک، دور زدن در سرعتهای پایین یا استارت سرد در صبحها. این مشکل اغلب بهصورت تدریجی بروز میکند؛ طوری که شاید در ابتدا آن را به سردی هوا یا خستگی راننده نسبت دهیم، اما با گذشت زمان، فرمان دیگر آن نرمی و روانی سابق را ندارد و کنترل خودرو حس مطمئن گذشته را منتقل نمیکند.
سفت شدن فرمان هیدرولیک فقط یک مسئلهی آزاردهنده نیست، بلکه میتواند نشانهای از وجود ایراد در بخشهایی مانند روغن فرمان، پمپ هیدرولیک، تسمهها یا حتی جعبهفرمان باشد. نادیده گرفتن این علائم، در تجربهی واقعی بسیاری از رانندگان، منجر به هزینههای سنگینتر تعمیر و کاهش ایمنی در رانندگی شده است. در ادامه این مقاله به بررسی علت سفت شدن فرمان هیدرولیک و راهکارهای عیبیابی آن می پردازیم.
همچنین بخوانید: اهمیت و کاربرد روغن هیدرولیک در خودروهای تویوتا
فرمان هیدرولیک چیست و چگونه کار میکند؟
فرمان هیدرولیک یکی از سیستمهای کمکی فرمان در خودروهاست که با استفاده از فشار روغن، نیروی مورد نیاز برای چرخاندن فرمان را کاهش میدهد. در این سیستم، زمانی که راننده فرمان را میچرخاند، نیروی واردشده به کمک فشار هیدرولیکی تقویت میشود و چرخها با نیروی کمتر و نرمی بیشتری تغییر جهت میدهند.
هدف اصلی فرمان هیدرولیک، افزایش راحتی رانندگی، کاهش خستگی راننده و بهبود کنترل خودرو بهخصوص در سرعتهای پایین و هنگام پارک کردن است.
عملکرد این سیستم بهگونهای است که پمپ هیدرولیک، روغن را تحت فشار قرار داده و به سمت جعبه فرمان هدایت میکند. این فشار روغن باعث میشود چرخش فرمان با کمترین مقاومت انجام شود و واکنش فرمان نرمتر و سریعتر باشد.
چه عواملی باعث سفت شدن فرمان هیدرولیک خودرو میشوند؟
۱. کم بودن یا کهنه شدن روغن هیدرولیک فرمان
روغن هیدرولیک نقش اصلی را در انتقال نیروی تولیدشده توسط پمپ فرمان به جعبه فرمان بر عهده دارد و باعث میشود چرخاندن فرمان با حداقل نیرو انجام شود. زمانی که سطح این روغن کاهش پیدا کند یا بهدلیل تعویضنشدن بهموقع، کیفیت و ویسکوزیته آن تغییر کند، فشار هیدرولیکی کاهش مییابد و فرمان خودرو بهمرور سفت میشود.
افزایش غلظت روغن هیدرولیک میتواند عملکرد پمپ فرمان را مختل کند و در نهایت، چرخاندن فرمان را برای راننده دشوار سازد. به همین دلیل، تعویض دورهای روغن هیدرولیک اهمیت زیادی دارد. همچنین اگر پس از افزودن روغن متوجه کاهش غیرعادی سطح آن شدید، لازم است شلنگها و مسیرهای انتقال روغن از نظر نشتی بهدقت بررسی شوند.
۲. وجود مشکل یا خرابی در جعبه فرمان
یکی از دلایل شایع سفت شدن فرمان، ایراد در جعبه فرمان است. اگر پس از تعویض روغن هیدرولیک همچنان فرمان خودرو سفت باشد یا در حین رانندگی متوجه شوید که فرمان گاهی نرم و گاهی سفت میشود، احتمال زیادی وجود دارد که مشکل از جعبه فرمان باشد.
جعبه فرمان وظیفه تبدیل حرکت چرخشی فرمان به حرکت خطی برای چرخاندن تایرها را بر عهده دارد. هرگونه فرسودگی، گیرکردن یا خرابی در این بخش، باعث افزایش مقاومت و کاهش نرمی فرمان میشود. یکی از نشانههای خرابی جعبه فرمان این است که پس از مدتی رانندگی، فرمان بهتدریج سفتتر از حالت عادی میشود. بیتوجهی به این مشکل میتواند به آسیبهای جدیتر و هزینههای تعمیر بالاتر منجر شود
۳. خرابی پمپ هیدرولیک فرمان
اگر هنگام رانندگی با سرعت پایین یا در زمان پارک کردن، احساس میکنید فرمان خودرو سفت شده است، احتمال خرابی پمپ هیدرولیک فرمان وجود دارد. شل شدن اتصالات پمپ یا افت فشار داخلی آن میتواند باعث کاهش نیروی هیدرولیکی شود و عملکرد فرمان را مختل کند.
پمپ هیدرولیک مسئول تولید فشار لازم برای چرخش تایرهاست. در صورت خرابی این قطعه، نیروی کمکی فرمان کاهش مییابد یا بهطور کامل از بین میرود. در چنین شرایطی، بهویژه در سرعتهای پایین، چرخاندن فرمان به نیروی زیادی نیاز دارد و رانندگی برای راننده دشوار میشود.
۴. خرابی یا پارگی تسمه پروانه
تسمه پروانه یکی از قطعاتی است که همزمان با روشن بودن خودرو، بهطور مداوم در حال کار است. به همین دلیل، احتمال شل شدن، ساییدگی یا پارگی آن وجود دارد. خرابی این تسمه باعث میشود پمپ هیدرولیک فرمان بهدرستی عمل نکند و در نتیجه، فرمان خودرو سفت شود.
از آنجایی که تسمه پروانه نیروی موتور را به قطعاتی مانند پمپ فرمان منتقل میکند، پارگی آن باعث از کار افتادن سیستم هیدرولیک فرمان میشود. در این حالت، فرمان عملاً به حالت دستی درمیآید و تغییر مسیر خودرو نیازمند نیروی بیشتری خواهد بود.
۵. خرابی یا فرسودگی سیبک فرمان
سیبک فرمان یکی از اجزای مهم سیستم تعلیق و فرمان است که نقش مستقیمی در نرمی حرکت تایرها دارد. فرسودگی یا خرابی این قطعه باعث افزایش اصطکاک بین اجزای سیستم فرمان میشود و حرکت روان تایرها را مختل میکند.
در چنین شرایطی، بهویژه در سرعتهای پایین، چرخاندن فرمان دشوارتر خواهد شد. در موارد شدیدتر، آزادی حرکت تایرها کاهش پیدا میکند و راننده برای تغییر مسیر خودرو مجبور به اعمال نیروی بیشتری میشود. به همین دلیل، بررسی و تعویض بهموقع سیبک فرمان اهمیت زیادی دارد و از بروز آسیبهای گستردهتر جلوگیری میکند.
بررسی علل سفت شدن فرمان هیدرولیک و تأثیر آنها
| علت اصلی | نشانه ظاهری | تأثیر بر فرمان | پیامد عملکردی |
|---|---|---|---|
| کاهش یا کهنه شدن روغن هیدرولیک | سفتی تدریجی فرمان در سرعت پایین | کاهش نیروی کمکی |
افت نرمی فرمان
فشار ناکافی روغن باعث افزایش مقاومت هنگام چرخاندن فرمان میشود.
|
| خرابی جعبه فرمان | سفت و نرم شدن متناوب فرمان | افزایش اصطکاک داخلی |
کاهش دقت فرمانپذیری
فرسودگی داخلی جعبه فرمان کنترل خودرو را در پیچها دشوار میکند.
|
| خرابی پمپ هیدرولیک | سفتی فرمان هنگام پارک | افت فشار هیدرولیکی |
سختی چرخش فرمان
عملکرد ناقص پمپ باعث حذف نیروی کمکی در سرعتهای پایین میشود.
|
| شل شدن یا پارگی تسمه | سفتی ناگهانی فرمان | قطع انتقال نیرو |
بازگشت فرمان به حالت دستی
در صورت پارگی تسمه، پمپ عملاً از مدار خارج میشود.
|
| فرسودگی سیبک فرمان | خشکی حرکت تایرها | افزایش مقاومت مکانیکی |
کاهش نرمی حرکت خودرو
اصطکاک اضافی در سیبکها باعث فشار مضاعف به سیستم فرمان میشود.
|
علائم سفت شدن فرمان هیدرولیک
شناخت علائم اولیه سفت شدن فرمان هیدرولیک اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص زودهنگام این نشانهها میتواند از بروز خرابیهای جدیتر و هزینههای بالای تعمیر جلوگیری کند. این علائم معمولاً بهتدریج ظاهر میشوند و در شرایط مختلف رانندگی شدت متفاوتی دارند.
سفت شدن فرمان در سرعت پایین
یکی از شایعترین نشانههای بروز مشکل در سیستم فرمان هیدرولیک، سفت شدن فرمان هنگام رانندگی با سرعتهای پایین است. این حالت معمولاً هنگام دور زدن در کوچهها، پارک کردن خودرو یا حرکت آرام در ترافیک احساس میشود. در چنین شرایطی، اگر پمپ هیدرولیک بهدرستی فشار تولید نکند یا سطح روغن هیدرولیک پایین باشد، نیروی کمکی فرمان کاهش مییابد و راننده برای چرخاندن فرمان باید نیروی بیشتری وارد کند.
سفت شدن فرمان هنگام چرخاندن کامل
اگر هنگام چرخاندن کامل فرمان به سمت راست یا چپ، احساس مقاومت غیرعادی یا خشکی در حرکت فرمان دارید، این موضوع میتواند نشانهای از وجود مشکل در سیستم هیدرولیک یا جعبه فرمان باشد. معمولاً در این حالت، فشار بیش از حد به پمپ وارد میشود و اگر روغن هیدرولیک کیفیت مناسبی نداشته باشد یا قطعات داخلی دچار فرسودگی شده باشند، فرمان بهصورت محسوس سفتتر از حالت عادی عمل میکند.
سفت شدن فرمان در حالت درجا
سفت شدن فرمان زمانی که خودرو در حالت توقف کامل قرار دارد، یکی دیگر از علائم مهم خرابی سیستم فرمان هیدرولیک است. در حالت درجا، بیشترین فشار به سیستم فرمان وارد میشود و اگر پمپ، تسمه یا روغن هیدرولیک دچار مشکل باشد، این نقص بهوضوح خود را نشان میدهد. چرخاندن سخت فرمان در این وضعیت معمولاً به خرابی پمپ هیدرولیک، شل بودن تسمه یا کاهش فشار روغن مرتبط است.
شنیدن صدای غیرعادی هنگام چرخاندن فرمان
ایجاد صداهای غیرمعمول مانند زوزه، سوت یا تقتق هنگام چرخاندن فرمان، یکی از نشانههای هشداردهنده در سیستم فرمان هیدرولیک محسوب میشود. این صداها اغلب به دلیل کمبود روغن، ورود هوا به سیستم، خرابی پمپ یا فرسودگی قطعات داخلی جعبه فرمان ایجاد میشوند. نادیده گرفتن این صداها میتواند باعث تشدید خرابی و در نهایت از کار افتادن کامل سیستم فرمان شود.
تغییر میزان نرمی فرمان هیدرولیک در شرایط مختلف خرابی سیستم فرمان
همچنین بخوانید: بررسی 7 علائم خرابی پمپ هیدرولیک فرمان تویوتا راوفور و هزینه تعویض
روشهای پیشگیری از سفت شدن فرمان هیدرولیک
سفت شدن فرمان هیدرولیک اغلب نتیجهی بیتوجهی به نگهداری دورهای سیستم فرمان است. با رعایت چند نکته ساده اما مهم میتوان از بروز این مشکل جلوگیری کرد و عمر قطعاتی مانند پمپ، جعبه فرمان و شیلنگها را بهطور قابلتوجهی افزایش داد. سرویس منظم، استفاده از روغن استاندارد و بررسی نشتیها از مهمترین اقدامات پیشگیرانه محسوب میشوند.
زمان مناسب تعویض روغن فرمان
روغن هیدرولیک فرمان به مرور زمان خاصیت روانکاری خود را از دست میدهد و ممکن است دچار آلودگی یا افت کیفیت شود. توصیه میشود روغن فرمان هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر یا طبق دستورالعمل شرکت سازنده خودرو تعویض شود.
همچنین در صورت مشاهده تغییر رنگ روغن، بوی سوختگی، کاهش سطح روغن یا شنیدن صدای غیرعادی هنگام چرخاندن فرمان، تعویض روغن باید زودتر انجام شود. تعویض بهموقع روغن از فشار بیش از حد به پمپ هیدرولیک جلوگیری کرده و مانع سفت شدن فرمان میشود.
استفاده از قطعات و روغن استاندارد
استفاده از روغن هیدرولیک نامناسب یا قطعات بیکیفیت یکی از دلایل اصلی خرابی سیستم فرمان است. هر خودرو به روغن مشخصی با ویسکوزیته و استاندارد خاص نیاز دارد و استفاده از روغن متفرقه میتواند باعث آسیب به پمپ و جعبه فرمان شود.
همچنین هنگام تعویض قطعاتی مانند شیلنگها، تسمه پمپ یا خود پمپ هیدرولیک، استفاده از قطعات اصلی یا باکیفیت تاییدشده اهمیت زیادی دارد. این کار علاوه بر جلوگیری از سفت شدن فرمان، هزینههای تعمیرات سنگین در آینده را کاهش میدهد.
بازدید دورهای سیستم فرمان
بازدید دورهای سیستم فرمان هیدرولیک نقش مهمی در پیشگیری از خرابیهای ناگهانی دارد. در این بازدیدها باید مواردی مانند سطح روغن، سلامت شیلنگها، نشتی اتصالات، وضعیت تسمه پمپ و عملکرد کلی فرمان بررسی شود.
بهتر است این بررسیها همزمان با سرویسهای دورهای خودرو انجام شود تا مشکلات جزئی قبل از تبدیل شدن به خرابیهای جدی شناسایی و برطرف شوند. توجه به این موضوع، ایمنی رانندگی و نرمی عملکرد فرمان را در بلندمدت تضمین میکند.
سخن پایانی
سفت شدن فرمان هیدرولیک یکی از مشکلاتی است که اگر بهموقع شناسایی و برطرف نشود، میتواند هم ایمنی رانندگی را کاهش دهد و هم هزینههای تعمیرات سنگینی بهدنبال داشته باشد. همانطور که بررسی شد، عواملی مانند کاهش یا کهنه شدن روغن هیدرولیک، خرابی پمپ یا جعبه فرمان، فرسودگی تسمهها و حتی ایراد در قطعاتی مانند سیبک فرمان، همگی میتوانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند.
توجه به علائم اولیه، انجام سرویسهای دورهای، استفاده از روغن و قطعات استاندارد و بازدید منظم سیستم فرمان، سادهترین و درعینحال مؤثرترین راهکارها برای جلوگیری از سفت شدن فرمان هیدرولیک هستند. با رعایت این نکات، نهتنها نرمی و دقت فرمان حفظ میشود، بلکه عمر مفید قطعات افزایش یافته و رانندگی ایمنتر و لذتبخشتری را تجربه خواهید کرد. در نهایت، رسیدگی به سیستم فرمان را نباید به تعویق انداخت؛ چون سلامت این بخش، ارتباط مستقیمی با کنترل خودرو و امنیت سرنشینان دارد.
پرسش های متداول
چرا فرمان هیدرولیک خودرو ناگهان سفت میشود؟
سفت شدن ناگهانی فرمان معمولاً به دلیل کاهش یا نشتی روغن هیدرولیک، خرابی پمپ فرمان یا شل شدن تسمه پمپ رخ میدهد. این مشکل باید سریع بررسی شود، زیرا میتواند کنترل خودرو را در شرایط خاص دشوار کند.
آیا هوا گرفتن سیستم هیدرولیک باعث سفت شدن فرمان میشود؟
بله، وجود هوا در سیستم فرمان باعث عملکرد نامنظم پمپ و کاهش فشار روغن میشود. در این حالت فرمان ممکن است در یک سمت نرم و در سمت دیگر سفت باشد و با هواگیری صحیح، مشکل برطرف میشود.
از کجا بفهمیم پمپ هیدرولیک فرمان خراب شده است؟
خرابی پمپ معمولاً با صدای غیرعادی، سفت شدن فرمان در دورهای پایین موتور، نشتی روغن از پمپ یا کاهش قدرت کمک فرمان همراه است. در این شرایط، تست پمپ توسط تعمیرکار ضروری است.
سفت شدن فرمان در حالت سرد طبیعی است؟
در برخی خودروها، سفتی خفیف فرمان در زمان سرد بودن موتور طبیعی است؛ اما اگر پس از گرم شدن خودرو همچنان فرمان سفت باشد، احتمال وجود مشکل در روغن، پمپ یا جعبه فرمان وجود دارد.
هر چند وقت یکبار باید سیستم فرمان هیدرولیک بررسی شود؟
بهتر است سیستم فرمان همزمان با سرویسهای دورهای خودرو (هر ۱۰ تا ۱۵ هزار کیلومتر) از نظر سطح روغن، نشتی و عملکرد کلی بررسی شود.
