علت لبه دار شدن دیسک ترمز خودرو چیست؟ دلایل ایجاد لبه روی دیسک

وقتی هنگام سرویس خودرو دیسک ترمز بررسی می کنید، ممکن است متوجه یک برجستگی در قسمت بیرونی سطح دیسک شوید؛ حالتی که در نگاه اول شاید فقط یک تغییر ظاهری به نظر برسد، اما گاهی می تواند نشانه سایش دیسک و لنت ترمز باشد. علت لبه دار شدن دیسک ترمز خودرو معمولا به تفاوت میزان تماس و سایش لنت با بخش های مختلف دیسک مربوط می شود و عواملی مانند فرسودگی لنت، استفاده طولانی مدت از سیستم ترمز یا عملکرد نامناسب کالیپر می توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.

اما از کجا بفهمیم دیسک ترمز لبه دار شده است؟ یکی از ساده ترین روش ها، بررسی ظاهری لبه بیرونی دیسک و لمس نکردن آن با دست در حالت داغ یا نصب بودن روی چرخ است؛ در صورت مشاهده کوچکترین برجستگی در دیسک یا همراه شدن آن با شیار، لرزش هنگام ترمزگیری و صدای غیرعادی، بهتر است سیستم ترمز توسط متخصص بررسی شود. در ادامه این مقاله، دلایل ایجاد لبه روی دیسک ترمز، نشانه های آن و زمان مناسب برای بررسی یا تعویض دیسک را بررسی می کنیم.

همچنین بخوانید: آیا دیسک ترمز قابل تعمیر است؟ روش های افزایش طول عمر دیسک

لبه دار شدن دیسک ترمز به چه معناست؟

لبه دار شدن دیسک ترمز زمانی اتفاق می افتد که لنت های ترمز با تمام سطح دیسک تماس نداشته باشند. در نتیجه، به دلیل سایش نامتوازن، یک لبه یا برجستگی در اطراف قسمت بیرونی دیسک ایجاد می شود. این حالت معمولا به تدریج و همزمان با فرسوده شدن دیسک شکل می گیرد. گاهی نیز زنگ زدگی یا نصب نادرست قطعات می تواند باعث ایجاد این مشکل و فرسودگی سریع تر اجزای سیستم ترمز شود.

قسمت مرکزی دیسک در اثر فشار و تماس مداوم با لنت ها به مرور ساییده می شود، در حالی که بخش بیرونی دیسک کمتر یا اصلا با لنت تماس ندارد. به همین دلیل، یک برجستگی یا لبه در قسمت خارجی دیسک به وجود می آید. این وضعیت به ویژه در خودروهایی با کارکرد بالا یا سیستم های ترمز قدیمی بیشتر دیده می شود. اگرچه ایجاد مقدار کمی لبه روی دیسک با گذشت زمان قابل انتظار است، اما ایجاد لبه بیش از حد می تواند نشان دهد که دیسک های ترمز به پایان عمر مفید خود نزدیک شده اند.

مهم ترین علت های لبه دار شدن دیسک ترمز

1. سایش تدریجی سطح دیسک ترمز

یکی از اصلی ترین مواردی که می توان به عنوان علت لبه دار شدن دیسک ترمز در نظر گرفت، سایش طبیعی سطح دیسک در طول زمان است. لنت هنگام ترمزگیری با بخش مشخصی از دیسک تماس دارد و همین تماس مداوم باعث کاهش تدریجی ضخامت سطح دیسک می شود. در مقابل، قسمت بیرونی دیسک کمتر با لنت در تماس است و ضخامت اولیه خود را بیشتر حفظ می کند. به همین دلیل، به مرور یک برجستگی در قسمت خارجی دیسک شکل می گیرد که همان لبه دیسک ترمز است.

2. استفاده از لنت ترمز نامناسب یا بی کیفیت

هنگام بررسی علت لبه دار شدن دیسک ترمز باید کیفیت و مشخصات لنت را در نظر گرفت. برای مثال در خودروهای تویوتا استفاده از لنتی که از لحاظ جنس و میزان سختی با مشخصات سیستم ترمز خودرو هماهنگ نباشد، می تواند باعث سایش نامتوازن سطح دیسک ترمز تویوتا شود. برخی لنت های نامناسب ممکن است علاوه بر افزایش خوردگی دیسک، شیارهایی روی سطح آن ایجاد کنند و روند شکل گیری لبه را سریع تر کنند. به همین دلیل انتخاب لنت متناسب با مدل و سیستم ترمز خودرو اهمیت زیادی دارد.

3. تمام شدن یا فرسوده شدن لنت ترمز

فرسودگی بیش از حد لنت نیز می تواند یکی از عوامل مؤثر در علت لبه دار شدن دیسک ترمز باشد. زمانی که لایه اصطکاکی لنت به حد پایینی می رسد، عملکرد آن تحت تاثیر قرار می گیرد و تماس میان لنت و دیسک ممکن است کیفیت مطلوبی نداشته باشد. ادامه رانندگی با لنت فرسوده می تواند سطح دیسک را بیشتر ساییده و باعث ایجاد شیار و ناهمواری شود. بنابراین تعویض به موقع لنت فقط برای حفظ قدرت ترمزگیری نیست و می تواند از آسیب بیشتر به دیسک نیز جلوگیری کند.

4. رانندگی زیاد در ترافیک و ترمزگیری مداوم

اگر بخواهیم به علت لبه دار شدن دیسک ترمز در خودروهای مورد استفاده در شهر اشاره کنیم، ترمزگیری مداوم در ترافیک یکی از موارد قابل توجه است. توقف و حرکت های پی در پی باعث می شود لنت و دیسک بارها با یکدیگر درگیر شوند و چرخه سایش بیشتری را تجربه کنند. افزایش تعداد ترمزگیری ها، به ویژه در ترافیک سنگین، باعث می شود سطح دیسک سریع تر فرسوده شود و اختلاف ضخامت میان بخش مرکزی و لبه بیرونی آن بیشتر شود.

5. داغ شدن بیش از حد دیسک ترمز

افزایش بیش از حد دمای سیستم ترمز، ترمزگیری های شدید و پشت سرهم، رانندگی در مسیرهای شیب دار یا حمل بار سنگین، حرارت زیادی در دیسک ایجاد می کند. تکرار این وضعیت می تواند باعث تغییرات سطحی و افزایش فرسودگی دیسک شود. در صورتی که داغ شدن دیسک با مشکلات دیگری مانند شیار، تغییر رنگ یا ناهمواری سطح همراه باشد، سیستم ترمز باید دقیق تر بررسی شود.

6. خرابی کالیپر و گیر کردن لنت روی دیسک

خرابی کالیپر یکی دیگر از مواردی است که هنگام بررسی علت لبه دار شدن دیسک ترمز باید مورد توجه قرار گیرد. اگر پیستون کالیپر یا پین های آن به درستی حرکت نکنند، ممکن است لنت پس از رها کردن پدال همچنان با دیسک تماس داشته باشد. این تماس مداوم باعث سایش سریع تر و تولید حرارت بیشتر می شود و می تواند شرایط را برای ایجاد لبه و آسیب های دیگر روی دیسک فراهم کند. لبه دار شدن سریع یک دیسک یا ایجاد تفاوت محسوس میان دیسک های دو طرف خودرو می تواند دلیل خوبی برای بررسی کالیپر باشد.

7. تاب داشتن یا آسیب دیدن دیسک ترمز

تاب داشتن دیسک ترمز در خودروها معمولا همیشه به معنای ایجاد لبه نیست، آسیب یا تغییر شکل دیسک می تواند باعث تماس نامنظم لنت با سطح آن شود. در نتیجه، سایش دیسک یکنواخت نخواهد بود و ممکن است قسمت هایی از سطح آن بیشتر ساییده شوند. لرزش فرمان یا پدال ترمز هنگام ترمزگیری، شیارهای غیرعادی و تغییرات محسوس در سطح دیسک از نشانه هایی هستند که باید در کنار لبه دار شدن دیسک مورد بررسی قرار بگیرند.

از کجا بفهمیم دیسک ترمز لبه دار شده است؟

• ایجاد برجستگی در لبه بیرونی دیسک: وجود یک لبه محسوس در قسمت خارجی دیسک نسبت به سطح داخلی، یکی از واضح ترین نشانه های سایش دیسک است.
• ایجاد شیارهای عمیق روی سطح دیسک: شیارهای غیرعادی یا ناهمواری روی سطح دیسک می تواند نشان دهنده سایش نامناسب و تماس نامنظم لنت باشد.
• لرزش هنگام ترمزگیری: لرزش فرمان یا پدال ترمز، به ویژه هنگام ترمزگیری از سرعت بالا، می تواند با سایش یا تغییر ضخامت دیسک مرتبط باشد.
• شنیدن صدای غیرعادی: صدای سوت، ساییدگی یا خراش هنگام ترمزگیری ممکن است از تماس نامناسب لنت و دیسک ناشی شود.
• سایش نامنظم لنت: اگر لنت در یک قسمت بیشتر از بخش دیگر ساییده شده باشد، بهتر است وضعیت دیسک و عملکرد کالیپر نیز بررسی شود.

عوارض لبه دار شدن دیسک ترمز چیست؟

لبه دار شدن دیسک ترمز فقط یک تغییر ظاهری در سطح قطعه نیست و اگر این وضعیت شدید باشد، می تواند روی کیفیت ترمزگیری و عملکرد سایر اجزای سیستم ترمز نیز اثر بگذارد. شدت این عوارض به میزان فرسودگی دیسک، وضعیت لنت و علت ایجاد لبه بستگی دارد. مهم ترین پیامدهای آن عبارتند از:

• افزایش مسافت توقف خودرو: زمانی که سطح دیسک بیش از حد فرسوده یا ناهموار شده باشد، تماس مناسب میان لنت و دیسک کاهش پیدا می کند. در نتیجه ممکن است خودرو برای توقف کامل به مسافت بیشتری نیاز داشته باشد، به خصوص هنگام ترمزگیری شدید.
• لرزش فرمان هنگام ترمزگیری: اگر لبه دار شدن دیسک با تاب، تغییر ضخامت یا سایش نامنظم همراه باشد، ممکن است هنگام فشردن پدال ترمز لرزش در فرمان احساس شود. این لرزش معمولا هنگام ترمزگیری از سرعت های بالاتر بیش تر احساس می شود.
• لرزش پدال ترمز: یکی دیگر از نشانه هایی که می تواند همراه با آسیب یا فرسودگی دیسک دیده شود، احساس ضربان یا لرزش در پدال ترمز است. این حالت نشان می دهد که سطح تماس دیسک و لنت نیاز به بررسی دقیق تری دارد.
• ایجاد ضربه یا ترمزگیری ناهماهنگ: در صورت وجود ناهمواری یا سایش غیر یکنواخت، ممکن است هنگام ترمزگیری احساس ضربه گیر کردن یا عملکرد ناپایدار ترمز ایجاد شود. در این شرایط بررسی دیسک، لنت و کالیپر ضروری است.
• سایش نامنظم و کاهش عمر لنت ترمز: لبه دار شدن دیسک یا سطح ناهموار آن موجب می شود لنت با سطح دیسک تماس یکنواخت نداشته باشد. این وضعیت ممکن است فرسودگی لنت را افزایش دهد و در خودروهایی مانند لکسوس، استفاده از لنت ترمز لکسوس متناسب با مدل و سیستم ترمز خودرو اهمیت بیشتری پیدا می کند.
• افزایش هزینه تعمیرات سیستم ترمز: نادیده گرفتن لبه شدید دیسک ممکن است باعث شود علاوه بر خود دیسک، لنت و حتی برخی اجزای مرتبط با سیستم ترمز نیز زودتر نیاز به بررسی یا تعویض پیدا کنند. بنابراین تشخیص علت ایجاد لبه در مراحل اولیه می تواند از هزینه های اضافی جلوگیری کند.

همچنین بخوانید: زمان تعویض دیسک ترمز | هر چند کیلومتر باید دیسک ترمز را تعویض کنیم؟

دیسک ترمز لبه دار را تراش بدهیم یا تعویض کنیم؟

تصمیم برای تراش دادن یا تعویض دیسک ترمز لبه دار به میزان فرسودگی، ضخامت باقی مانده و وضعیت کلی سطح دیسک بستگی دارد. اگر لبه ایجاد شده جزئی باشد و دیسک همچنان ضخامت کافی داشته باشد، ممکن است تراشکاری در شرایط مناسب بتواند ناهمواری های سطحی را برطرف کند. با این حال، تراش دیسک باید توسط فرد متخصص و با تجهیزات مناسب انجام شود و ضخامت آن نباید از حداقل ضخامت تعیین شده توسط سازنده کمتر شود.

اگر دیسک ترمز دارای لبه عمیق، شیارهای شدید، ترک، خوردگی زیاد، تغییر شکل یا ضخامت نزدیک به حد مجاز باشد، تراش دادن گزینه مناسبی نیست و تعویض دیسک انتخاب بهتری خواهد بود. همچنین اگر دیسک قبلا چند بار تراش خورده باشد، باید ضخامت آن پیش از هر تصمیمی اندازه گیری شود. بنابراین، صرفا لبه دار بودن دیسک به معنی نیاز قطعی به تعویض یا تراش نیست. ابتدا باید علت ایجاد لبه و میزان آسیب دیسک بررسی شود و سپس بر اساس استاندارد سازنده و وضعیت واقعی قطعه، بهترین گزینه انتخاب شود.

پرسش های متداول