مقدمه
با پیشرفت فناوری در صنعت خودروسازی، بسیاری از سیستمهای مکانیکی سنتی جای خود را به سامانههای هوشمند و الکترونیکی دادهاند. یکی از این تغییرات مهم، حذف اهرم دستی ترمز دستی و جایگزینی آن با ترمز پارک برقی (Electronic Parking Brake) یا EPB است. این سیستم که امروزه در بسیاری از خودروهای مدرن، از سدانهای اقتصادی گرفته تا خودروهای لوکس و شاسیبلند دیده میشود، نقش مهمی در افزایش ایمنی، راحتی راننده و بهینهسازی فضای داخلی خودرو دارد.
ترمز پارک برقی به جای استفاده از کابل و اهرم مکانیکی، با کمک موتور الکتریکی و واحد کنترل الکترونیکی عمل میکند. راننده تنها با فشردن یک دکمه میتواند خودرو را در حالت پارک ایمن قرار دهد. این فناوری علاوه بر عملکرد سادهتر، امکان بهرهمندی از قابلیتهایی مانند اتوهلد، آزادسازی خودکار هنگام حرکت و هماهنگی با سیستمهای کمکی رانندگی را نیز فراهم میکند.
همچنین بخوانید: ESP یا سیستم کنترل پایداری خودرو چیست؟ 5 دلیل خرابی و تعمیر
ترمز پارک برقی چیست و عملکرد آن چگونه است؟
در ترمز دستیهای مکانیکی، نیروی اعمالشده توسط راننده از طریق یک اهرم و کابل فلزی به مجموعه ترمز چرخهای عقب منتقل میشود. با بالا کشیدن این اهرم، لنتهای عقب درگیر شده و چرخها قفل میشوند؛ در نتیجه خودرو در حالت توقف، بهویژه در سطوح شیبدار، در جای خود ثابت میماند و حرکت نمیکند.
اما در سیستم ترمز پارک برقی که با نام EPB شناخته میشود، فرآیند درگیری ترمز بهصورت الکترونیکی و توسط واحد کنترل مرکزی خودرو (ECU) مدیریت میشود. در این ساختار، معمولاً دو موتور الکتریکی مستقل روی چرخهای عقب نصب شدهاند. این موتورها طبق فرمانهای صادرشده از ECU، مکانیزم ترمز هر چرخ را بهطور جداگانه فعال میکنند و باعث قفل شدن چرخهای عقب میشوند.
اجزای اصلی سیستم ترمز دستی برقی (EPB)
سیستم ترمز پارک برقی از چند بخش اصلی تشکیل شده است که بهصورت هماهنگ با یکدیگر کار میکنند تا فرآیند درگیری و آزادسازی ترمز به شکل دقیق و ایمن انجام شود. در ادامه با مهمترین اجزای این سامانه آشنا میشویم:
واحد کنترل الکترونیکی (ECU)
این بخش، فرمان راننده (از طریق دکمه ترمز پارک) را دریافت کرده و پس از بررسی شرایط خودرو، دستور فعال یا غیرفعال شدن ترمز را صادر میکند. ECU همچنین اطلاعات دریافتی از سنسورها را تحلیل میکند تا عملکرد سیستم در شرایط مختلف مانند توقف در شیب یا شروع حرکت، بهدرستی مدیریت شود.
محرک الکتریکی
محرک، بخشی است که نیروی لازم برای درگیر شدن ترمز را تولید میکند. این نیرو معمولاً توسط یک موتور الکتریکی تأمین میشود. بسته به نوع سیستم (Cable Puller یا Motor-on-Caliper)، محرک میتواند کابل ترمز را بکشد یا مستقیماً پیستون کالیپر را به حرکت درآورد تا لنتها به دیسک یا کفشکها به کاسه ترمز بچسبند.
کابلها یا کالیپرهای برقی
در برخی مدلها، نیروی تولیدشده توسط موتور از طریق کابل به مجموعه ترمز منتقل میشود؛ در مدلهای پیشرفتهتر، موتور مستقیماً روی کالیپر نصب شده و بدون واسطه کابل، لنتها را به دیسک فشار میدهد. در نهایت این فرآیند باعث تماس لنت با دیسک یا کفشک با درام شده و چرخهای عقب قفل میشوند.
سنسورها
سیستم EPB به مجموعهای از سنسورها مجهز است که اطلاعات مهمی مانند سرعت خودرو، وضعیت پدال ترمز، موقعیت دنده و حتی شیب مسیر را پایش میکنند. این دادهها به ECU کمک میکند تا زمان مناسب برای فعالسازی یا آزادسازی ترمز پارک را تشخیص دهد و از بروز خطا یا آسیب جلوگیری کند.
قابلیت آزادسازی دستی
بیشتر سیستمهای ترمز پارک برقی دارای امکان آزادسازی اضطراری هستند. در شرایط نادری که ممکن است سیستم الکترونیکی دچار اختلال شود یا باتری خودرو تخلیه گردد، این قابلیت به راننده اجازه میدهد ترمز پارک را بهصورت دستی غیرفعال کند تا امکان جابهجایی خودرو فراهم شود.
سیستمهای هشداردهنده
برای افزایش ایمنی، EPB معمولاً به هشدارهای بصری و صوتی مجهز است. بهعنوان مثال، اگر ترمز پارک فعال باشد و راننده قصد حرکت داشته باشد، چراغ هشدار روی صفحه کیلومتر روشن میشود یا صدای هشدار در کابین پخش میشود. این سیستمهای هشدار از وارد شدن فشار غیرضروری به قطعات ترمز جلوگیری میکنند و نقش مهمی در محافظت از دیسک و لنت دارند.
مکانیزم عملکرد ترمز پارک برقی
فعالسازی ترمز دستی برقی معمولاً از طریق یک کلید یا دکمه که روی کنسول میانی بین صندلیهای جلو قرار دارد انجام میشود. با کشیدن یا فشردن این کلید به سمت بالا، سیستم EPB فعال شده و نشانگر مربوط به آن در پشت آمپر یا نمایشگر خودرو روشن میشود. برای آزاد کردن ترمز نیز کافی است پدال ترمز را فشار داده و کلید EPB را به سمت پایین هدایت کنید تا سیستم غیرفعال شود.
یکی از مزیتهای مهم این سامانه، عملکرد هوشمند آن در جلوگیری از آسیبهای احتمالی است. اگر راننده فراموش کند ترمز پارک را آزاد کند، ECU هنگام روشن بودن خودرو و فشرده شدن پدال گاز برای شروع حرکت، بهصورت خودکار ترمز پارک را آزاد میکند. این ویژگی مانع از وارد شدن فشار اضافی به دیسکها، لنتها و سایر اجزای سیستم ترمز میشود.
در مقابل، در ترمز دستیهای مکانیکی چنین مکانیزم هوشمندی وجود ندارد. اگر راننده فراموش کند اهرم ترمز را پایین بیاورد و خودرو را به حرکت درآورد، احتمال وارد شدن آسیب جدی به دیسک، کاسه ترمز و لنتهای عقب وجود دارد؛ آسیبی که در بلندمدت میتواند هزینههای تعمیر قابلتوجهی به همراه داشته باشد. این تفاوتها نشان میدهد که ترمز پارک برقی علاوه بر سهولت استفاده، از نظر ایمنی و محافظت از قطعات سیستم ترمز نیز عملکرد پیشرفتهتری نسبت به نمونههای مکانیکی دارد.
همچنین بخوانید: سیستم ADAS یا کمک راننده پیشرفته چیست؟ انواع، مزایا و معایب
تفاوت ترمز پارک برقی با ترمز دستی اهرمی
ترمز پارک برقی (EPB) و ترمز دستی اهرمی هر دو با هدف ثابت نگهداشتن خودرو در حالت توقف طراحی شدهاند، اما از نظر ساختار، نحوه عملکرد، میزان ایمنی و سطح فناوری تفاوتهای قابل توجهی با یکدیگر دارند.
1. تفاوت در نحوه عملکرد
در ترمز دستی اهرمی، راننده با بالا کشیدن یک اهرم مکانیکی، از طریق کابل فلزی نیروی لازم را به لنتهای عقب منتقل میکند و باعث درگیری چرخها میشود. این سیستم کاملاً مکانیکی است و عملکرد آن مستقیماً به نیروی دست راننده وابسته است.
در مقابل، در ترمز پارک برقی، فعالسازی ترمز تنها با فشردن یا کشیدن یک کلید انجام میشود. فرمان فعال شدن توسط ECU (واحد کنترل الکترونیکی خودرو) صادر شده و موتورهای الکتریکی نصبشده روی چرخهای عقب، فرآیند قفل شدن را انجام میدهند. در این سیستم، نقش راننده تنها صدور فرمان است، نه تأمین نیرو.
2. تفاوت در سطح ایمنی
یکی از مهمترین برتریهای ترمز پارک برقی، عملکرد هوشمند آن است. در بسیاری از خودروهای مجهز به EPB، اگر راننده فراموش کند ترمز را آزاد کند، سیستم هنگام فشردن پدال گاز بهصورت خودکار آن را آزاد میکند. همچنین این سیستم با قابلیتهایی مانند Auto Hold هماهنگ است و در ترافیک یا شیبها ایمنی بیشتری فراهم میکند.
در ترمز دستی اهرمی چنین قابلیتهایی وجود ندارد. اگر راننده فراموش کند اهرم را پایین بیاورد و خودرو را حرکت دهد، ممکن است به دیسک و لنتهای عقب آسیب وارد شود.
3. تفاوت در طراحی و فضای داخلی
ترمز دستی اهرمی به دلیل وجود دسته بلند مکانیکی، فضای بیشتری از کنسول میانی را اشغال میکند. در حالی که ترمز پارک برقی تنها یک کلید کوچک است و باعث طراحی مدرنتر و آزاد شدن فضای داخلی خودرو میشود.
4. تفاوت در هزینه تعمیر و نگهداری
ترمز دستی مکانیکی ساختار سادهتری دارد و هزینه تعمیر آن معمولاً پایینتر است. کابلها ممکن است در طول زمان دچار کشیدگی یا پارگی شوند، اما تعمیر آن پیچیدگی زیادی ندارد. در مقابل، ترمز پارک برقی دارای موتور الکتریکی و یونیت کنترلی است و در صورت خرابی، هزینه تعمیر آن بیشتر خواهد بود. با این حال، به دلیل مدیریت الکترونیکی دقیق، استهلاک لنتها معمولاً کنترلشدهتر است.
5. تفاوت در راحتی استفاده
از نظر کاربری، EPB راحتتر و مدرنتر است. فعالسازی با یک دکمه انجام میشود و در برخی خودروها حتی هنگام خاموش کردن خودرو بهصورت خودکار فعال میشود. در حالی که در سیستم اهرمی، تمام مراحل به صورت دستی انجام میگیرد.
مزایا و معایب ترمز پارک برقی (EPB)
| مزایای ترمز پارک برقی (EPB) | معایب ترمز پارک برقی (EPB) |
|---|---|
|
فعالسازی آسان
تنها با فشردن یک دکمه و بدون نیاز به اعمال نیروی فیزیکی، ترمز فعال میشود.
|
هزینه تعمیر بالاتر
وجود موتور برقی و یونیت کنترل باعث افزایش هزینه در صورت خرابی میشود.
|
|
آزادسازی خودکار
هنگام شروع حرکت و فشردن پدال گاز، سیستم بهصورت هوشمند ترمز را آزاد میکند.
|
وابستگی به باتری
در صورت ضعف یا خرابی باتری ممکن است عملکرد سیستم مختل شود.
|
|
ایمنی بیشتر در شیب
هماهنگی با قابلیت Auto Hold مانع حرکت ناخواسته خودرو در شیب میشود.
|
پیچیدگی فنی
برای عیبیابی معمولاً نیاز به دستگاه دیاگ و تخصص فنی وجود دارد.
|
|
طراحی مدرنتر کابین
حذف اهرم مکانیکی باعث آزاد شدن فضای کنسول میانی و طراحی مینیمالتر میشود.
|
احتمال خطای الکترونیکی
خرابی سنسورها یا ECU ممکن است موجب روشن شدن چراغ هشدار شود.
|
|
کاهش خطای انسانی
جلوگیری از حرکت با ترمز درگیر و محافظت از دیسک و لنتها.
|
هزینه بالاتر قطعات
موتور کالیپر و ماژول کنترلی قیمت بیشتری نسبت به سیستم مکانیکی دارند.
|
بررسی علائم خرابی ترمز پارک برقی
سیستم ترمز پارک برقی (EPB) به دلیل ساختار الکترونیکی و وجود موتورهای برقی روی چرخهای عقب، در صورت بروز مشکل معمولاً با علائم مشخصی همراه است. آشنایی با این نشانهها میتواند از آسیب جدی به سیستم ترمز و هزینههای سنگین تعمیر جلوگیری کند
روشن شدن چراغ EPB در پشت آمپر
یکی از اولین نشانههای خرابی ترمز پارک برقی، روشن شدن چراغ هشدار EPB در صفحه کیلومتر است. این چراغ ممکن است به صورت ثابت روشن بماند یا به شکل چشمکزن ظاهر شود. در برخی خودروها نیز پیام خطا روی نمایشگر مرکزی نشان داده میشود. روشن شدن این چراغ میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از ضعف باتری خودرو گرفته تا خرابی موتور کالیپر، ایراد در سیمکشی یا اختلال در یونیت کنترل در چنین شرایطی بهتر است خودرو توسط دستگاه دیاگ بررسی شود.
آزاد نشدن ترمز
اگر پس از فشردن دکمه EPB یا شروع حرکت، ترمز پارک آزاد نشود، احتمال وجود مشکل در موتور الکتریکی یا مکانیزم داخلی کالیپر وجود دارد. در برخی موارد، کاهش ولتاژ باتری یا ایراد در فیوزها نیز میتواند باعث شود سیستم فرمان آزادسازی را اجرا نکند. ادامه رانندگی در این وضعیت میتواند منجر به داغ شدن بیش از حد دیسک و لنتهای عقب و در نهایت آسیب جدی به مجموعه ترمز شود.
صدای غیرعادی از چرخ عقب
شنیدن صدای تقتق، وزوز یا صدای کشیده شدن از ناحیه چرخهای عقب هنگام فعال یا غیرفعال کردن ترمز پارک برقی، میتواند نشانه خرابی موتور EPB یا گیر کردن مکانیزم داخلی کالیپر باشد. در حالت عادی، هنگام فعال شدن EPB صدای کوتاه و ملایم عملکرد موتور طبیعی است؛ اما اگر صدا غیرمعمول، طولانی یا همراه با لرزش باشد، باید سیستم بررسی شود.
قفل شدن چرخها
در برخی موارد خرابی، ممکن است یکی از چرخهای عقب در حالت قفل باقی بماند یا حتی در حین حرکت دچار گیرکردگی شود. این مشکل معمولاً به دلیل نقص در موتور کالیپر، خرابی چرخدنده داخلی یا اشکال در یونیت کنترل رخ میدهد. قفل شدن چرخها میتواند باعث ساییدگی شدید لنت، آسیب به دیسک ترمز و حتی کاهش کنترل خودرو شود؛ بنابراین در صورت مشاهده چنین علامتی، ادامه رانندگی توصیه نمیشود.
همچنین بخوانید: سیستم کمکی ترمز (BA) چیست و چگونه کار میکند؟
روند افزایش استفاده از ترمز پارک برقی در خودروهای مدرن
سخن پایانی
ترمز پارک برقی (EPB) را میتوان یکی از نمونههای موفق جایگزینی سیستمهای مکانیکی با فناوریهای هوشمند در صنعت خودروسازی دانست. این سامانه علاوه بر افزایش راحتی راننده، سطح ایمنی خودرو را نیز ارتقا داده و با قابلیتهایی مانند آزادسازی خودکار، اتوهلد و سیستمهای هشداردهنده، احتمال بروز خطاهای انسانی را به حداقل میرساند.
با این حال، همانند هر سیستم الکترونیکی دیگری، نگهداری صحیح و توجه به علائم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد. روشن شدن چراغ EPB، آزاد نشدن ترمز یا شنیدن صداهای غیرعادی از چرخهای عقب، نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. بررسی بهموقع این موارد میتواند از آسیب به دیسک، لنت و سایر اجزای سیستم ترمز جلوگیری کرده و هزینههای سنگین تعمیر را کاهش دهد.
پرسش های متداول
ترمز پارک برقی (EPB) دقیقا چه کاری انجام میدهد؟
ترمز پارک برقی وظیفه ثابت نگهداشتن خودرو در حالت توقف را بر عهده دارد. این سیستم با استفاده از موتور الکتریکی و فرمان ECU، چرخهای عقب را قفل میکند تا خودرو در سطح صاف یا شیبدار حرکت نکند.
اگر باتری خودرو خالی شود، ترمز پارک برقی چه میشود؟
در صورت تخلیه کامل باتری، ممکن است EPB فعال یا آزاد نشود. بسیاری از خودروها دارای حالت آزادسازی اضطراری هستند، اما در برخی مدلها نیاز به اتصال باتری کمکی یا استفاده از تجهیزات تخصصی وجود دارد.
تفاوت اتوهلد و ترمز پارک برقی چیست؟
ترمز پارک برقی برای پارک کردن خودرو استفاده میشود، اما اتوهلد در توقفهای کوتاهمدت (مثل ترافیک) خودرو را بدون نیاز به نگه داشتن پدال ترمز ثابت نگه میدارد و هنگام فشردن گاز، بهصورت خودکار آزاد میشود.
هزینه تعمیر ترمز پارک برقی چقدر است؟
هزینه تعمیر به نوع خودرو و قطعه معیوب بستگی دارد. خرابی موتور کالیپر یا یونیت کنترل معمولاً هزینه بیشتری نسبت به مشکلات سادهای مانند فیوز یا باتری دارد.
چرا چراغ EPB در پشت آمپر روشن میشود؟
روشن شدن چراغ EPB میتواند نشانه فعال بودن ترمز، ضعف باتری، خرابی موتور الکتریکی، ایراد در سنسورها یا اختلال در ECU باشد. در صورت ماندگار بودن هشدار، باید خودرو بررسی شود.
