مقدمه
بعضی اوقات وقتی پشت فرمان هستید و موتور خودرو بیش از حد داغ میشود یا آمپر آب بالا میرود، ممکن است با مشکلی مواجه شوید که رانندگان زیادی با آن روبهرو شدهاند: واشر زدن ماشین. تابحال پیش آمده که خودرو بدون هیچ نشانه ظاهری ناگهان قدرت خود را از دست بدهد یا دود سفید از اگزوز خارج شود؟ اینها میتوانند علائم اولیه خرابی واشر سرسیلندر باشند. در این مقاله بررسی می کنیم که علت واشر زدن ماشین چیست، چه علائمی دارد و چگونه میتوان با رعایت نکات ساده و اصولی از وقوع آن جلوگیری کرد تا از آسیب جدی و هزینههای سنگین تعمیرات جلوگیری شود.
همچنین بخوانید: یاتاقان زدن موتور خودرو؛ علتها، علائم و هزینه تعمیر
واشر سرسیلندر چیست؟
واشر سرسیلندر یک قطعه نازک اما بسیار مقاوم است که بین بلوک موتور (بخش پایینی موتور) و سرسیلندر (بخش بالایی موتور) قرار میگیرد. وظیفه اصلی آن آببندی کامل این دو بخش است تا موتور بتواند بهدرستی کار کند. این قطعه محفظه احتراق را کاملاً درزبندی میکند تا فشار لازم برای انفجار سوخت در هر سیلندر حفظ شود. همزمان از نشت یا مخلوط شدن مایع خنککننده، روغن موتور و گازهای خروجی جلوگیری میکند؛ یعنی نه آب وارد روغن میشود، نه روغن به داخل سیلندرها نفوذ میکند و نه گازهای اگزوز به بخشهایی که نباید میروند.
واشر سرسیلندر قطعهای مهم است، چون سه سیستم اصلی موتور یعنی احتراق، خنککاری و روانکاری را کاملاً از هم جدا و کنترل میکند. زمانی که این قطعه آسیب ببیند، توانایی موتور برای عملکرد طبیعی عملاً از بین میرود.
وظیفه واشر سرسیلندر چیست؟
واشر سرسیلندر باید در برابر سختترین شرایط داخل موتور مقاومت کند؛ دمای بسیار بالا، فشار شدید و حرکات مداوم قطعات. اولین وظیفه آن آببندی محفظه احتراق است تا هر چرخه انفجار با حداکثر فشار انجام شود و هیچ نشتیای وجود نداشته باشد. این فشار نیروی لازم برای حرکت پیستونها و تولید قدرت خودرو را فراهم میکند، بنابراین هرگونه نشت باعث افت شدید عملکرد موتور میشود.
وظیفه مهم دیگر واشر سرسیلندر، جدا نگه داشتن مسیرهای روغن و آب است. این دو سیال در نزدیکی یکدیگر در موتور جریان دارند، اما کاربردهای کاملاً متفاوتی دارند. در صورت مخلوط شدن روغن و آب، آسیب جدی به موتور وارد میشود و این واشر است که مانع چنین اتفاقی میشود.
علاوه بر این، واشر سرسیلندر به توزیع یکنواخت حرارت بین بلوک موتور و سرسیلندر کمک میکند. نبود یا خرابی آن باعث ایجاد حرارت نامتوازن، انبساط بیش از حد فلزات، تاب برداشتن قطعات، ترکخوردگی و در نهایت نشتیها و تعمیرات پرهزینه داخل موتور میشود.
واشر زدن ماشین چیست؟
واشر زدن ماشین اصطلاحی رایج در بین تعمیرکاران و رانندگان است که به خرابی واشر سرسیلندر اشاره دارد. واشر سرسیلندر قطعهای نازک است که بین بلوک موتور و سرسیلندر قرار میگیرد و وظیفه آن آببندی کامل مسیرهای آب، روغن و محفظه احتراق موتور است. وقتی گفته میشود ماشین واشر زده، یعنی این واشر به دلیل عواملی مثل بالا رفتن بیش از حد دمای موتور، جوش آوردن خودرو یا فشار زیاد آسیب دیده و دیگر نمیتواند وظیفه آببندی خود را بهدرستی انجام دهد. در این حالت ممکن است آب و روغن با هم مخلوط شوند، فشار کمپرس موتور کاهش پیدا کند یا آب وارد سیلندرها شود که همگی باعث اختلال جدی در عملکرد موتور میشوند.
واشر زدن معمولاً یک خرابی ساده محسوب نمیشود، چون اگر بهموقع تشخیص داده نشود میتواند باعث تاب برداشتن سرسیلندر، خرابی یاتاقانها و حتی آسیب کامل موتور شود. به همین دلیل شناخت دقیق معنی واشر زدن ماشین و علائم آن، نقش مهمی در پیشگیری از خسارتهای سنگین و هزینههای بالای تعمیر دارد.
بررسی علائم واشر زدن ماشین
واشر زدن موتور معمولاً با نشانههایی همراه است که در صورت بیتوجهی میتواند به آسیبهای جدی و پرهزینه منجر شود. شناخت این علائم به راننده کمک میکند تا قبل از وارد شدن خسارت سنگین به موتور، مشکل را شناسایی و برطرف کند. مهمترین علائم واشر زدن ماشین عبارتاند از:
قاطی شدن آب و روغن
یکی از شایعترین و خطرناکترین علائم واشر زدن موتور، مخلوط شدن آب و روغن است. در این حالت، به دلیل از بین رفتن آببندی میان سرسیلندر و بلوک موتور، مایع خنککننده وارد مسیر روغن میشود یا برعکس. نتیجه این اتفاق، کاهش شدید کیفیت روغن موتور و از بین رفتن خاصیت روانکاری آن است. معمولاً راننده با مشاهده تغییر رنگ روغن به حالت شیری یا کفآلود روی درِ روغن یا گیج روغن متوجه این مشکل میشود. ادامه کار موتور در چنین شرایطی میتواند باعث آسیب جدی به یاتاقانها، میللنگ و سایر قطعات مهم موتور شود.
خروج دود سفید از اگزوز
خروج دود سفید و نسبتاً غلیظ از اگزوز، مخصوصاً پس از گرم شدن موتور، یکی دیگر از نشانههای مهم واشر زدن است. در این وضعیت، آب رادیاتور از طریق واشر آسیبدیده وارد محفظه احتراق میشود و همراه با سوخت میسوزد. بخار شدن مایع خنککننده باعث ایجاد دود سفید میشود که معمولاً بوی خاصی نیز دارد. اگر این دود بهصورت مداوم مشاهده شود و پس از مدتی کاهش پیدا نکند، احتمال خرابی واشر سرسیلندر بسیار بالا خواهد بود و باید سریعاً موتور بررسی شود.
کم شدن آب رادیاتور بدون نشتی
کاهش مداوم سطح آب رادیاتور یا منبع انبساط، بدون وجود نشتی قابل مشاهده در شلنگها، رادیاتور یا اتصالات، میتواند نشانهای جدی از واشر زدن موتور باشد. در این حالت، آب بهجای خروج به بیرون، به داخل سیلندر یا مسیر روغن نفوذ میکند و بهتدریج مصرف میشود. این مشکل معمولاً باعث میشود راننده مجبور باشد مرتباً آب به سیستم خنککننده اضافه کند، بدون اینکه علت مشخصی برای کاهش آن پیدا کند.
همچنین بخوانید: نحوه تعویض آب رادیاتور ماشین یا Coolant؛ 5 دلیل اصلی کم شدن آن
بد کار کردن موتور و افت قدرت
آسیب دیدن واشر سرسیلندر باعث کاهش فشار در محفظه احتراق میشود و همین موضوع مستقیماً روی عملکرد موتور تأثیر میگذارد. در این شرایط، موتور ممکن است دچار لرزش، ریپ زدن یا بد کار کردن در دور آرام شود. همچنین شتاب خودرو کاهش پیدا میکند و راننده احساس میکند موتور توان سابق را ندارد. در موارد شدیدتر، موتور بهسختی روشن میشود یا حتی ممکن است یکی از سیلندرها از کار بیفتد.
بالا رفتن غیرعادی آمپر آب
یکی از علائم هشداردهندهای که نباید نادیده گرفته شود، بالا رفتن غیرطبیعی آمپر آب یا جوش آوردن مکرر موتور است. خرابی واشر سرسیلندر باعث اختلال در گردش صحیح کولانت میشود و دمای موتور بهسرعت افزایش پیدا میکند. ادامه رانندگی در این شرایط میتواند باعث تاب برداشتن سرسیلندر، آسیب دیدن بلوک موتور و چند برابر شدن هزینه تعمیرات شود. به همین دلیل، مشاهده افزایش غیرعادی دمای موتور باید جدی گرفته شود و خودرو هرچه سریعتر مورد بررسی قرار گیرد.
علتهای رایج خرابی واشر سرسیلندر چیست؟
خرابی واشر سرسیلندر معمولاً نتیجه ترکیبی از حرارت بالا، فشار زیاد و گذر زمان است. داغ شدن بیش از حد موتور یکی از اصلیترین دلایل این مشکل محسوب میشود، زیرا حرارت زیاد باعث تغییر شکل قطعات موتور و از بین رفتن آببندی واشر میشود. از طرفی، فشار بیش از حد داخل موتور مخصوصا در زمان رانندگی پرفشار یا شتابگیریهای سنگین نیز فشار بیشتری به واشر وارد میکند.
در برخی موارد، استفاده از واشر بیکیفیت یا نصب نادرست آن از همان ابتدا مشکلساز میشود. همچنین مانند هر قطعه مصرفی دیگر، حتی یک واشر سرسیلندر باکیفیت هم ممکن است پس از مدت زمان طولانی و کارکرد بالا دچار فرسودگی و خرابی شود.
داغ شدن بیش از حد موتور
زمانی که دمای موتور بیش از حد بالا میرود، قطعات فلزی موتور منبسط شده و تغییر شکل میدهند. این تغییر شکل شامل سطوحی میشود که واشر سرسیلندر وظیفه آببندی آنها را بر عهده دارد. در نتیجه، فاصلههای ریز ایجاد شده، آببندی تضعیف میشود و در نهایت واشر ترک میخورد یا بهطور کامل از کار میافتد.
دلایل رایج بالا رفتن دمای موتور عبارتاند از:
- نشتی مایع خنککننده
- خرابی پمپ آب
- گیر کردن ترموستات
- عملکرد نامناسب یا خرابی رادیاتور
حتی کم بودن سادهی سطح آب رادیاتور هم اگر نادیده گرفته شود، میتواند باعث افزایش شدید دما و آسیب جدی به واشر سرسیلندر شود. به همین دلیل، نگهداری صحیح از سیستم خنککننده اهمیت زیادی دارد. بررسیهای دورهای، اضافه کردن بهموقع مایع خنککننده و رفع سریع نشتیها، نقش مهمی در جلوگیری از خرابی واشر سرسیلندر دارند.
فشار بالای موتور خودرو
وظیفه اصلی واشر سرسیلندر، تحمل و مهار فشار بالای حاصل از احتراق است؛ اما زمانی که این فشار از حد مجاز پیشروی، واشر تحت فشاری قرار میگیرد که برای آن طراحی نشده است. این وضعیت را میتوان به یک لاستیک بیش از حد بادشده تشبیه کرد؛ وقتی فشار داخلی زیاد شود، در نهایت یکی از اجزا از کار میافتد.
موتورهای مجهز به توربوشارژر یا سوپرشارژر بیشتر در معرض این مشکل هستند. این سیستمها با وارد کردن هوای بیشتر به سیلندر، قدرت موتور را افزایش میدهند، اما همزمان فشار احتراق را نیز بالا میبرند. در صورت تنظیم نبودن موتور یا فرسودگی قطعات، این فشار اضافی میتواند باعث سوختن یا ترک خوردن واشر سرسیلندر شود.
همچنین بدسوزی یا احتراق ناقص موتور میتواند باعث افزایش ناگهانی فشار شود. زمانی که سوخت در زمان نامناسب مشتعل میشود، ضربههای شدیدی به موتور وارد میکند که واشر سرسیلندر برای تحمل آنها طراحی نشده است.
کیفیت پایین جنس واشر سرسیلندر
از آنجایی که واشر سرسیلندر باید در شرایط بسیار سخت، یعنی دمای بالا و فشار شدید کار کند، جنس و کیفیت آن اهمیت زیادی دارد. واشرهای باکیفیت معمولاً از فولاد چندلایه ساخته میشوند که استحکام، مقاومت حرارتی و دوام بالایی دارند. در مقابل، برخی واشرهای ارزان قیمت از مواد ترکیبی مانند گرافیت تولید میشوند که بهخصوص در موتورهای پرفشار یا توربوشارژ، سریعتر دچار فرسودگی میشوند.
تجربه نشان داده است که استفاده از واشر نامرغوب یا ناسازگار با موتور، تقریباً همیشه به خرابی زودهنگام منجر میشود. به همین دلیل، توصیه میشود حتی با وجود قیمت بالاتر، از واشر سرسیلندر اصلی و متناسب با مدل موتور استفاده شود تا از آسیبهای جدی و هزینههای سنگین جلوگیری شود.
راه های جلوگیری از واشر زدن ماشین
همانطور که اشاره شد، مهمترین عامل در واشر زدن ماشین، بالا رفتن بیش از حد دمای موتور و جوش آوردن خودرو است. به همین دلیل، اصلیترین راه پیشگیری از این مشکل، کنترل مداوم دمای موتور و جلوگیری از افزایش دمای آن محسوب میشود. با رعایت نکات زیر میتوان تا حد زیادی از بروز واشر زدن ماشین و هزینههای سنگین تعمیر موتور جلوگیری کرد:
اطمینان از سلامت سیستم خنککننده
سیستم خنککننده نقش مهم در جلوگیری از واشر زدن ماشین دارد. به همین منظور لازم است قطعاتی مانند فن رادیاتور، رادیاتور، پمپ آب و شلنگهای مسیر آب بهصورت دورهای بررسی شوند. هرگونه نشتی، گرفتگی یا افت عملکرد در این بخشها باید در کوتاهترین زمان ممکن برطرف شود. همچنین توصیه میشود هر دو تا سه سال یکبار، رادیاتور خودرو توسط تعمیرکار شستوشو و بهطور کامل بررسی شود تا از عملکرد صحیح آن اطمینان حاصل گردد.
پرهیز از وارد کردن فشار بیش از حد به موتور
اعمال فشار غیرعادی به موتور، یکی از دلایل اصلی واشر زدن ماشین به شمار میرود. شتابگیریهای ناگهانی، رانندگی با دور موتور بالا، حمل بار سنگین و طی کردن مسیرهای طولانی در هوای گرم بدون توقف و استراحت، همگی باعث افزایش دمای موتور و وارد شدن فشار بیشتر به واشر سرسیلندر میشوند. رانندگی آرام و اصولی، بهویژه در فصل تابستان، نقش مهمی در کاهش احتمال واشر زدن ماشین دارد.
استفاده مداوم از مایع ضدیخ استاندارد
برخلاف تصور بسیاری از رانندگان، ضدیخ یا کولانت فقط مخصوص فصل زمستان نیست. این مایع در تمام فصول سال به انتقال بهتر حرارت، جلوگیری از زنگزدگی و خوردگی قطعات داخلی موتور و حفظ دمای استاندارد کمک میکند. استفاده از ضدیخ باکیفیت و متناسب با خودرو، میتواند احتمال جوش آوردن موتور و در نتیجه واشر زدن ماشین را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
مقایسه علائم واشر زدن ماشین و پیامدهای احتمالی هر کدام بر موتور
| علامت خرابی | شرح وضعیت | پیامد احتمالی برای موتور | سطح خطر |
|---|---|---|---|
| قاطی شدن آب و روغن | تغییر رنگ روغن به حالت شیری یا کفآلود | آسیب شدید به یاتاقانها و کاهش روانکاری موتور | بسیار بالا |
| دود سفید از اگزوز | سوختن آب رادیاتور در محفظه احتراق | کاهش کمپرس و آسیب به سرسیلندر | بالا |
| کم شدن آب رادیاتور | کاهش آب بدون نشتی خارجی | افزایش دمای موتور و تسریع خرابی واشر | بالا |
| افت قدرت موتور | ریپ زدن، لرزش یا شتاب ضعیف | اختلال در احتراق و فشار نامناسب سیلندر | متوسط |
| بالا رفتن آمپر آب | جوش آوردن یا افزایش غیرعادی دما | تاب برداشتن سرسیلندر و خرابی کامل موتور | بحرانی |
سهم عوامل مختلف در خرابی واشر سرسیلندر خودرو
خرابی واشر
سخن پایانی
واشر زدن ماشین یکی از مشکلات جدی موتور است که میتواند هزینههای سنگین تعمیر و آسیبهای طولانیمدت به قطعات موتور ایجاد کند. با شناخت دقیق علائم واشر زدن ماشین مانند قاطی شدن روغن و آب، دود سفید از اگزوز، کاهش سطح آب رادیاتور، افت قدرت موتور و بالا رفتن غیرعادی آمپر آب، راننده میتواند بهموقع اقدام کرده و از خرابیهای جدی جلوگیری کند.
همچنین رعایت نکات پیشگیرانه شامل بررسی و نگهداری سیستم خنککننده، رانندگی اصولی و پرهیز از فشار بیش از حد به موتور و استفاده منظم از مایع ضدیخ باکیفیت نقش مهم در جلوگیری از واشر زدن دارد. به این ترتیب، با توجه و مراقبت به عملکرد موتور، میتوان طول عمر قطعات را افزایش داده و هزینههای تعمیرات سنگین را کاهش داد.
پرسش های متداول
واشر زدن ماشین یعنی چه؟
واشر زدن ماشین زمانی رخ میدهد که واشر سرسیلندر خراب شده و دیگر قادر به آببندی محفظه احتراق، مسیر روغن و آب نیست. در این حالت ممکن است روغن با آب مخلوط شود، دود سفید از اگزوز خارج شود و موتور بیش از حد داغ شود.
آیا میتوان با واشر سرسیلندر سوخته رانندگی کرد؟
فنی ممکن است، اما بسیار ریسکی است و میتواند باعث آسیب جدی موتور شود. در صورت مشکوک بودن، خودرو را کنار بزنید، اجازه دهید موتور خنک شود و سریعاً به تعمیرکار مراجعه کنید.
هزینه تعمیر واشر سرسیلندر چقدر است؟
هزینه تعمیر بسته به نوع موتور و شدت خرابی متفاوت است و معمولاً به دلیل کار زیاد روی موتور، چند میلیون تومان یا بیشتر میشود. تشخیص زودهنگام مشکل میتواند از آسیب بیشتر و هزینه بالاتر جلوگیری کند.
چگونه میتوان خراب شدن واشر سرسیلندر را تشخیص داد؟
تعمیرکاران با انجام تستهای تخصصی مثل تست کمپرس، تست نشتی و تست شیمیایی برای تشخیص گازهای اگزوز در سیستم خنککننده، متوجه میشوند که واشر سرسیلندر هنوز بهدرستی آببندی میکند یا خیر.
