مقدمه
تابحال هنگام رانندگی متوجه صدای غیرعادی از موتور شدهاید یا احساس کردهاید عملکرد خودرو کمی افت کرده است؟ یکی از عوامل اصلی چنین مشکلاتی، یاتاقان موتور است. یاتاقان موتور قطعهای است که بین میللنگ و بلوک موتور قرار میگیرد و با کاهش اصطکاک، حرکت روان قطعات متحرک را ممکن میکند. خرابی این یاتاقان میتواند باعث صداهای زوزهمانند، لرزش موتور و حتی آسیب جدی به قطعات داخلی شود. در این مقاله، ابتدا با یاتاقان موتور و عملکرد آن آشنا میشویم و سپس 7 دلیل اصلی خرابی و یاتاقان زدن خودرو را بررسی میکنیم تا بتوانید به موقع مشکلات را تشخیص داده و از هزینههای سنگین تعمیر و آسیبهای جدی جلوگیری کنید.
همچنین بخوانید: یاتاقان زدن موتور خودرو؛ علتها، علائم و هزینه تعمیر
یاتاقان چیست و چه کاری انجام میدهد؟
یاتاقان قطعهای است که معمولاً از فلز یا پلاستیک مقاوم ساخته میشود و بین قطعات متحرک قرار میگیرد تا حرکت آنها راحت و روان باشد. به عبارت ساده، یاتاقان کمک میکند اصطکاک کم شده و حرارت ناشی از حرکت زیاد نشود. این قطعه کوچک در صنایع مختلف کاربرد زیادی دارد. برای مثال، در موتورهای الکتریکی مثل فن کولر و بخاری، موتور فن رادیاتور یا حتی کولرهای آبی، از یاتاقانهای ساخته شده از استیل، مس، برنج، پلاستیک فشرده یا پلیآمید استفاده میشود. وقتی این مواد با کمی روغن روانکننده ترکیب میشوند، شفت موتور به راحتی و با حداقل اصطکاک میچرخد و عمر موتور طولانیتر میشود.
در برخی موتورها از نوع خاصی از یاتاقان استفاده میشود که به آن یاتاقان توپی میگویند و در زبان فارسی به آن بلبرینگ گفته میشود. انواع مختلفی از بلبرینگها وجود دارند، مانند بلبرینگ سوزنی، رول برینگ و… که همگی جزو خانواده بزرگ بلبرینگها به شمار میروند.
تفاوت اصلی بین یاتاقان معمولی و یاتاقان توپی (بلبرینگ) در میزان اصطکاک و عملکرد آنها است. در یاتاقانهای معمولی، اصطکاک بسیار کم است، به شرط اینکه روانکننده کافی در آن وجود داشته باشد. اما در بلبرینگها، اصطکاک کمی بیشتر است، با این حال طول عمر بیشتری دارند و عملکرد آنها گاهی با کمی صدا همراه است.
به طور کلی، انتخاب نوع یاتاقان یا بلبرینگ بستگی به فشار روی شفت متحرک، سرعت موتور و نوع کاربرد دارد و هر کدام در شرایط خاص خود بهترین عملکرد را ارائه میدهند.
یاتاقان زدن یعنی چه؟
در علم مکانیک خودرو، وقتی از یاتاقان زدن ماشین صحبت میکنیم، منظور آسیب شدید و جبرانناپذیری است که به یاتاقان وارد میشود و میتواند باعث بروز مشکلات ثانویه و صدمات جدی دیگر در موتور شود.
به طور طبیعی، یاتاقانها با گذشت زمان فرسوده میشوند و لایههای محافظ خود را از دست میدهند. ابتدا لایه ضد اصطکاک بابیت ساییده میشود و سپس بخش مسی یاتاقان زیر آن نمایان میشود. ادامه فرسایش باعث میشود لایه مسی هم از بین برود و در نهایت قطعه متحرک، معمولاً میللنگ، با لایه فولادی یاتاقان برخورد کند. این برخورد باعث فرسایش شدید قطعه متحرک میشود و تعمیر آن گاهی نیازمند سنگتراشی یا پولیش بخش آسیبدیده است.
به طور خلاصه، یاتاقان زدن موتور یعنی سایش شدید و از بین رفتن یاتاقان به حدی که دیگر قادر به انجام وظیفه خود نباشد. این پدیده معمولاً بر اثر فرسایش طبیعی و استهلاک استاندارد رخ میدهد، اما عوامل دیگری مانند وضعیت فنی موتور، شیوه رانندگی و نوع نگهداری از خودرو نیز میتوانند باعث یاتاقان زدن شوند.
بررسی 7 دلیل یاتاقان زدن ماشین
1. استفاده از روغن موتور بیکیفیت
روغن موتور نقش مهم در روانکاری قطعات داخلی موتور، به ویژه یاتاقانها، دارد و کیفیت آن مستقیماً بر طول عمر موتور تاثیر میگذارد. استفاده از روغنهای بیکیفیت یا نامناسب میتواند باعث تهنشین شدن ذرات ناخالصی و مواد معلق در داخل موتور شود. این ذرات هنگام حرکت قطعات، به سطح یاتاقانها و سایر بخشهای حساس موتور ساییدگی ایجاد میکنند و به تدریج موجب خوردگی و فرسایش شدید میشوند.
نتیجه این اتفاق خرابی زودهنگام یاتاقانها و کاهش عمر مفید موتور است. بنابراین همیشه قبل از خرید روغن موتور، بررسی کیفیت و معتبر بودن برند آن ضروری است و انتخاب روغن مرغوب و مناسب با مشخصات فنی خودرو، میتواند از آسیبهای جدی و پرهزینه جلوگیری کند.
2. عدم تعویض بهموقع روغن و فیلتر روغن
روغن موتور و فیلتر آن با گذشت زمان خاصیت روانکاری خود را از دست میدهند و دیگر قادر به کاهش اصطکاک بین قطعات حساس موتور نیستند. کارشناسان خودرو توصیه میکنند که هر ۵ تا ۶ هزار کیلومتر، روغن موتور و فیلتر آن بهطور منظم تعویض شوند. در صورت بیتوجهی به این نکته، روغن فرسوده نمیتواند به درستی روی یاتاقانها و سایر قطعات روانکاری انجام دهد و اصطکاک افزایش پیدا میکند.
این افزایش اصطکاک باعث گرم شدن بیش از حد قطعات و فرسایش زودهنگام یاتاقان میشود. در بسیاری از مواقع، علت یاتاقان زدن خودرو ناشی از همین بیتوجهی ساده است، اما نتیجه آن میتواند هزینههای سنگین تعمیر موتور و کاهش طول عمر کلی خودرو باشد.
3. خرابی پمپ روغن موتور
گاهی اوقات علت یاتاقان زدن خودرو ارتباطی با کیفیت روغن ندارد، بلکه مشکل مربوط به عدم رسیدن روغن کافی به یاتاقانها است. پمپ روغن مسئول انتقال روغن با فشار مناسب به تمام نقاط موتور است و اگر این قطعه خراب شود یا نشتی روغن وجود داشته باشد، فشار روغن کاهش یافته و عملکرد روانکاری مختل میشود. در چنین شرایطی، یاتاقانها بدون روانکننده کافی کار میکنند و اصطکاک و حرارت افزایش مییابد.
این موضوع به سرعت موجب فرسایش و آسیب شدید یاتاقانها و حتی سایر اجزای حساس موتور میشود. بنابراین مراقبت از پمپ روغن و بررسی دورهای فشار روغن، یکی از اقدامات مهم برای پیشگیری از یاتاقان زدن است.
4. خرابی سیستم خنککننده موتور
یاتاقانها و سایر قطعات موتور نسبت به افزایش دما حساس هستند و حرارت بیش از حد میتواند باعث آسیب یا حتی ذوب شدن آنها شود. سیستم خنککننده، شامل رادیاتور، فن و شیلنگهای مربوطه، وظیفه کنترل دمای موتور را بر عهده دارد و مانع از افزایش بیش از حد حرارت میشود. در صورتی که هر یک از قطعات این سیستم دچار خرابی، نشتی یا انسداد شود، موتور بیش از حد داغ میشود و یاتاقانها تحت فشار حرارتی شدید قرار میگیرند.
این شرایط میتواند فرسایش سریع و آسیب شدید یاتاقان را به همراه داشته باشد و در نهایت به خرابیهای جدی در بخش میللنگ و سایر قطعات حساس موتور منجر شود.
5. رانندگی با دور موتور بالا
رانندگی طولانیمدت با دور موتور بالا فشار زیادی به قطعات موتور وارد میکند و دمای موتور را به شدت افزایش میدهد. این رفتار معمولاً در رانندگان کمتجربه یا کسانی که عادت به فشار دادن بیمورد پدال گاز دارند دیده میشود. فشار بالا و حرارت زیاد باعث میشود یاتاقانها بیش از حد کار کنند و اصطکاک آنها افزایش یابد.
در نتیجه، فرسایش و آسیب زودهنگام قطعات داخلی موتور شدت میگیرد. رعایت دور موتور مناسب و پرهیز از رانندگی طولانی با فشار بالا، یکی از سادهترین و مؤثرترین روشها برای جلوگیری از یاتاقان زدن و حفظ سلامت موتور است.
همچنین بخوانید: علت نوسان دور موتور خودرو؛ بررسی دلایل بالا و پایین شدن دور موتور
6. نصب نادرست یاتاقان
یاتاقانها باید به دقت و طبق استاندارد در جای خود نصب شوند تا بتوانند فشار و حرکت شفت را بهدرستی تحمل کنند. در صورتی که یاتاقان بهدرستی جا زده نشود، فشار بیشتری به آن وارد میشود و فرسایش زودهنگام آغاز میشود. هرچند نصب نادرست یاتاقان در خودروهای عادی کمتر اتفاق میافتد، اما در خودروهایی که تعمیرات آنها توسط افراد غیرحرفهای انجام شده است، مشاهده شده است. به همین دلیل توصیه میشود تعمیر و نصب یاتاقانها همیشه توسط تکنسینهای حرفهای و با تجربه انجام شود تا از آسیبهای احتمالی جلوگیری شود.
7. پایان عمر مفید یاتاقان
یاتاقانها هم مانند سایر قطعات موتور، دارای عمر مفید مشخصی هستند و با گذشت زمان خاصیت اولیه خود را از دست میدهند. پایان عمر مفید یاتاقان باعث افزایش احتمال خوردگی، شکستگی و از دست رفتن عملکرد آن میشود. به همین دلیل، بررسی دورهای یاتاقانها و تعویض آنها در بازههای مشخص، معمولاً هر ۱۰۰ هزار کیلومتر یکبار، از مهمترین اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از یاتاقان زدن و حفظ سلامت موتور به شمار میرود. عدم توجه به این موضوع میتواند باعث بروز هزینههای سنگین و صدمات جدی به موتور خودرو شود.
مقایسه میزان آسیب و هزینه تعمیر در مراحل مختلف خرابی یاتاقان
| مرحله خرابی | علائم اصلی | میزان آسیب | قطعات درگیر | نوع تعمیر | هزینه تقریبی |
|---|---|---|---|---|---|
| ابتدایی | صدای خفیف، افت جزئی عملکرد | کم | یاتاقان | تعویض یاتاقان | کم |
| متوسط | تقتق واضح، لرزش موتور | متوسط | یاتاقان، میللنگ | تعویض یاتاقان + پولیش | متوسط |
| شدید | صدای کوبش شدید، افت شدید قدرت | زیاد | میللنگ، شاتون، بلوک | تعمیر اساسی موتور | بسیار زیاد |
روند افزایش هزینه تعمیر موتور با تأخیر در تشخیص یاتاقان زدن
صدای یاتاقان زدن ماشین چگونه است؟
یکی از نشانههای مهم یاتاقان زدن خودرو، صدای غیرعادی موتور است که راننده میتواند آن را در زمان حرکت یا حتی در دور موتور پایین تشخیص دهد. این صدا معمولاً به چند شکل شنیده میشود:
صدای تق تق یا ضربهای
یکی از مشخصترین علائم، شنیدن صدای ضربههای مداوم یا تق تق از موتور است. این صدا معمولاً ناشی از برخورد قطعات یاتاقان با میللنگ یا دیگر اجزای متحرک موتور است و نشاندهنده فرسایش شدید یاتاقان میباشد.
صدای زمزمهای یا خرخر
در برخی موارد، صدا ممکن است به شکل زمزمه یا خرخر مداوم باشد. این نوع صدا معمولاً ناشی از عدم روانکاری کافی یاتاقانها و ایجاد اصطکاک اضافی بین قطعات موتور است و اگر نادیده گرفته شود، آسیب جدیتری به قطعات وارد میکند.
صدای متفاوت در دور موتور پایین
معمولاً یاتاقانهای فرسوده در دور موتور پایین یا هنگام شروع حرکت خودرو صداهای بیشتری تولید میکنند. به همین دلیل راننده ممکن است هنگام حرکت آرام یا کاهش سرعت، شدت صدا را بیشتر احساس کند.
تغییر صدا با تغییر دنده یا سرعت
صدای ناشی از یاتاقان زدن ممکن است با تغییر وضعیت دنده یا افزایش و کاهش سرعت خودرو تغییر کند. این موضوع به دلیل فشار متفاوتی است که شفت و یاتاقانها در شرایط مختلف تحمل میکنند.
در صورتی که هر کدام از این صداها را شنیدید به هیچ وجه نباید آن را نادیده بگیرید. یاتاقان زدن موتور میتواند باعث آسیب شدید به میللنگ و سایر قطعات حساس موتور شود و در نهایت منجر به تعمیرات پرهزینه شود. مراجعه سریع به تعمیرگاه و بررسی یاتاقانها، بهترین راهکار برای پیشگیری از خسارت بیشتر است.
راهکارهای پیشگیری از یاتاقان زدن خودرو
یاتاقان زدن خودرو یکی از مشکلات جدی موتور است که میتواند هزینههای سنگین تعمیر به همراه داشته باشد. خوشبختانه با رعایت چند نکته ساده میتوان از بروز این مشکل جلوگیری کرد و عمر موتور و یاتاقانها را افزایش داد.
انتخاب روغن مناسب
یکی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه، استفاده از روغن موتور با کیفیت و مناسب با مشخصات فنی خودرو است. روغن مرغوب باعث روانکاری صحیح یاتاقانها و سایر قطعات موتور میشود و از اصطکاک و فرسایش زودهنگام جلوگیری میکند. هنگام خرید روغن، برند معتبر و درجه کیفی روغن را بررسی کنید و مطمئن شوید با موتور خودروی شما سازگار است.
تعویض بهموقع روغن و فیلتر
حتی بهترین روغنها نیز پس از مدتی خاصیت روانکاری خود را از دست میدهند. بنابراین تعویض روغن موتور و فیلتر روغن بهطور منظم، معمولاً هر ۵ تا ۶ هزار کیلومتر، ضروری است. این کار از افزایش اصطکاک و آسیب به یاتاقان جلوگیری میکند و عملکرد موتور را بهتر نگه میدارد.
بررسی دورهای سیستم خنککننده و پمپ روغن
سیستم خنککننده و پمپ روغن نقش مهم در سلامت یاتاقانها دارند. بررسی دورهای رادیاتور، شیلنگها، فن و پمپ روغن از بروز دمای بالا و کاهش فشار روغن جلوگیری میکند. هرگونه خرابی یا نشتی در این سیستمها میتواند منجر به آسیب دیدن یاتاقانها شود، بنابراین بازرسی منظم آنها را در برنامه نگهداری خودرو قرار دهید.
رعایت شیوه صحیح رانندگی و نصب قطعات
رانندگی با دور موتور مناسب و پرهیز از فشار بیش از حد به موتور، یکی از سادهترین راهکارهای پیشگیری از یاتاقان زدن است. همچنین نصب یاتاقان و سایر قطعات حساس موتور باید توسط تکنسینهای حرفهای و با تجربه انجام شود. رعایت این نکات ساده باعث کاهش فشار و اصطکاک روی یاتاقانها و افزایش عمر مفید آنها میشود.
سخن پایانی
با آگاهی از مشکلات و عواملی که میتوانند باعث خرابی یاتاقان شوند و شناخت علائم هشداردهنده آنها، شما در واقع گام بسیار مهمی در مسیر پیشگیری از خرابیهای ناگهانی و پرهزینه موتور خودرو برداشتهاید. شناخت این علائم به شما امکان میدهد قبل از وقوع آسیبهای جدی، اقدامات لازم را انجام دهید و از شدت آسیبها جلوگیری کنید. با این حال، لازم نیست تا زمانی که مشکلات ظاهر شدند صبر کنید.
انجام بررسی های دورهای و اقدامات پیشگیرانه منظم، مانند استفاده از روغن موتور با کیفیت، تعویض بهموقع روغن و فیلتر، بررسی سیستم خنککننده و پمپ روغن، و رعایت شیوه صحیح رانندگی، میتواند یاتاقانها و سایر قطعات حساس موتور را در بهترین وضعیت نگه دارد. این اقدامات باعث کاهش اصطکاک، جلوگیری از فرسایش زودهنگام و افزایش طول عمر قطعات میشود.
پرسش های متداول
یاتاقان زدن یعنی چه؟
یاتاقان زدن به معنای فرسایش شدید یا آسیب دیدن یاتاقان موتور است که باعث اختلال در روانکاری قطعات داخلی میشود و میتواند به میللنگ و سایر اجزای موتور آسیب برساند.
علت یاتاقان زدن ماشین چیست؟
علت یاتاقان زدن خودرو میتواند ناشی از استفاده از روغن موتور بیکیفیت، عدم تعویض بهموقع روغن و فیلتر، خرابی پمپ روغن، افزایش دمای موتور، رانندگی با دور موتور بالا، نصب نادرست یاتاقان یا پایان عمر مفید آن باشد.
صدای یاتاقان زدن ماشین چگونه است؟
صدای یاتاقان زدن معمولاً به شکل تق تق یا ضربهای، زمزمهای یا خرخر مداوم شنیده میشود. این صدا ممکن است در دور موتور پایین یا هنگام تغییر دنده شدت بیشتری داشته باشد.
اگر ماشین یاتاقان بزند، آیا هنوز روشن میشود؟
بله، خودرو ممکن است همچنان روشن شود، اما عملکرد موتور تحت فشار قرار گرفته و ادامه رانندگی میتواند باعث آسیب شدیدتر به موتور شود. توصیه میشود در صورت شک به یاتاقان زدن، بلافاصله خودرو را متوقف و به تعمیرگاه مراجعه کنید.
رفع صدای یاتاقان چگونه انجام میشود؟
برای رفع صدای یاتاقان، ابتدا باید علت اصلی آن مشخص شود. در صورت فرسایش یا آسیب شدید، یاتاقان باید تعویض شود. در برخی موارد، بررسی و تعمیر سیستم روغنرسانی یا سیستم خنککننده و استفاده از روغن موتور مناسب میتواند از ادامه صدا و آسیب جلوگیری کند.
