پمپ هیدرولیک فرمان چیست؟ بررسی صفر تا 100 قطعه

اگر تا به حال هنگام چرخاندن فرمان، با سفت شدن آن، صدای غیرعادی یا نشت روغن هیدرولیک رو به‌ رو شده باشید، احتمالاً نام پمپ هیدرولیک را شنیده ‌اید. اما پمپ هیدرولیک فرمان چیست و دقیقاً چه کاری در خودرو انجام می‌ دهد؟ این قطعه وظیفه دارد روغن هیدرولیک را با فشار مناسب در سیستم فرمان به گردش درآورد تا چرخاندن فرمان برای راننده راحت ‌تر شود. خرابی آن می ‌تواند باعث سفت شدن فرمان، ایجاد صدا و اختلال در عملکرد سیستم هیدرولیک شود. در ادامه به بررسی می ‌کنیم پمپ هیدرولیک ماشین چگونه کار می‌کند، از چه بخش ‌هایی تشکیل شده، چه نشانه‌ هایی از خرابی دارد و چه زمانی باید برای تعمیر یا تعویض آن اقدام کرد.

پمپ هیدرولیک فرمان چیست؟

پمپ هیدرولیک فرمان یکی از قطعات سیستم فرمان کمکی هیدرولیکی است که در بسیاری از خودروها استفاده می‌شود. وظیفه این پمپ، ایجاد فشار و به گردش درآوردن روغن هیدرولیک فرمان است تا هنگام چرخاندن چرخ ‌های جلو، نیروی کمتری از طرف راننده برای چرخاندن فرمان نیاز باشد.

در بسیاری از خودروهای قدیمی ‌تر و سیستم‌ های هیدرولیکی معمول، پمپ هیدرولیک روی موتور نصب می‌ شود و توسط تسمه به حرکت درمی‌آید. با روشن شدن موتور، پولی پمپ شروع به چرخش می‌کند و پمپ روغن را از مخزن می ‌کشد. سپس روغن تحت فشار از طریق شیلنگ‌ها به سمت جعبه فرمان فرستاده می‌ شود.

در سیستم‌های هیدرولیک برقی، به‌جای تسمه موتور، یک موتور الکتریکی وظیفه به حرکت درآوردن پمپ را بر عهده دارد. البته اصطلاح پمپ هیدرولیک فرمان برای سیستم‌های کاملاً برقی چندان دقیق نیست؛ زیرا در فرمان برقی کامل، معمولاً یک موتور الکتریکی روی ستون فرمان یا بخش دیگری از مجموعه فرمان نصب شده و خبری از روغن هیدرولیک یا پمپ هیدرولیک نیست.

همچنین بخوانید: 5 علت سفت شدن فرمان هیدرولیک و راهکارهای عیب‌یابی

وظیفه پمپ هیدرولیک در خودرو چیست؟

اگر بخواهیم ساده توضیح دهیم پمپ هیدرولیک ماشین چیست، باید بگوییم قطعه‌ای است که روغن هیدرولیک را از مخزن دریافت کرده و با فشار در مدار فرمان به گردش درمی‌آورد. این فشار به سیستم فرمان کمک می‌کند تا راننده برای چرخاندن فرمان، مخصوصاً هنگام پارک کردن یا حرکت با سرعت پایین، نیروی کمتری وارد کند.

پمپ هیدرولیک تا زمانی که موتور روشن است، روغن را در مسیر مشخصی میان مخزن، شیلنگ‌ ها و جعبه فرمان جا به‌ جا می‌کند. زمانی که راننده فرمان را می ‌چرخاند، فشار روغن به بخشی از مجموعه فرمان هدایت می ‌شود و به حرکت راحت ‌تر چرخ‌ها کمک می‌ کند. به همین دلیل، اگر پمپ نتواند فشار کافی تولید کند، معمولاً فرمان سفت ‌تر می‌شود و ممکن است هنگام چرخاندن آن صدای غیرعادی نیز شنیده شود.

اجزای اصلی پمپ هیدرولیک فرمان چیست؟

پمپ هیدرولیک فرمان از چند قطعه تشکیل شده که کنار هم وظیفه ایجاد فشار و گردش روغن را انجام می دهند. شکل و تعداد بعضی از این قطعات با توجه به نوع پمپ و خودرو فرق می کند، اما بخش های اصلی در بیشتر پمپ های هیدرولیک مشابه هستند.

• بدنه پمپ: محفظه اصلی پمپ است و قطعات داخلی داخل آن قرار می گیرند. مسیر ورود و خروج روغن نیز روی همین قسمت قرار دارد. ترک، خوردگی یا تاب داشتن بدنه می تواند باعث نشتی روغن یا افت عملکرد پمپ شود.
• روتور: قطعه ای چرخان در داخل پمپ است که با نیروی منتقل شده از شفت حرکت می کند. چرخش روتور باعث جابه جایی روغن در داخل پمپ می شود.
• پره های پمپ: پره ها روی روتور قرار دارند و همراه آن می چرخند. فاصله مناسب پره ها با محفظه داخلی اهمیت زیادی دارد؛ چون ساییدگی آنها می تواند فشار تولیدی پمپ را کم کند و فرمان در دور پایین سفت تر شود.
• شفت: شفت نیروی چرخشی را به قسمت داخلی پمپ منتقل می کند. در پمپ های مکانیکی، این نیرو از طریق پولی و تسمه موتور به شفت می رسد.
• پولی: پولی روی شفت پمپ قرار دارد و نیروی موتور را از طریق تسمه دریافت می کند. خرابی پولی، تاب داشتن آن یا مشکل در تسمه می تواند باعث لرزش، صدا و کاهش عملکرد پمپ شود.
• شیر کنترل فشار: وظیفه این شیر کنترل فشار روغن داخل مدار است. زمانی که فشار از حد مشخصی بالاتر برود، شیر وارد عمل می شود تا فشار بیش از اندازه به پمپ و سایر اجزای سیستم فرمان آسیب نزند.
• بلبرینگ: بلبرینگ باعث می شود شفت با کمترین اصطکاک بچرخد. خرابی آن معمولا با صدای زوزه، ساییدگی یا لرزش از قسمت پمپ خودش را نشان می دهد.
• کاسه نمد: کاسه نمد در محل عبور شفت قرار دارد و مانع خروج روغن از این قسمت می شود. اگر فرسوده یا خراب شود، معمولا اطراف پولی و محل اتصال شفت به بدنه پمپ آثار روغن دیده می شود.
• مسیر ورودی روغن: روغن هیدرولیک از مخزن وارد پمپ می شود و به بخش داخلی آن می رسد. گرفتگی مسیر یا هوا کشیدن از اتصالات این قسمت می تواند باعث صدای غیرعادی و کاهش عملکرد پمپ شود.
• مسیر خروجی روغن: روغن پس از افزایش فشار از این مسیر خارج شده و به سمت جعبه فرمان می رود. نشتی در این قسمت یا آسیب دیدن شیلنگ فشار قوی می تواند باعث افت فشار و ضعیف شدن کمک فرمان شود.

در عمل، خرابی هر کدام از این قطعات لزوما به معنی خراب بودن کل پمپ نیست. برای مثال، ممکن است صدای پمپ از بلبرینگ باشد یا نشتی تنها به دلیل خراب شدن کاسه نمد ایجاد شده باشد. به همین دلیل، قبل از تعویض کامل پمپ باید علت اصلی مشکل مشخص شود.

همچنین بخوانید: همه چیز درباره جعبه فرمان خودرو | قیمت و اجزای آن

انواع پمپ هیدرولیک فرمان خودرو

پمپ های هیدرولیک فرمان از نظر مکانیزم ایجاد فشار و جابه جایی روغن، مدل های مختلفی دارند. در خودروهای سواری، نوع پره ای کاربرد بیشتری دارد، اما پمپ های دنده ای و پیستونی نیز در برخی سیستم های هیدرولیک استفاده می شوند.

1. پمپ هیدرولیک پره ای

در این نوع پمپ، یک روتور به همراه چند پره درون محفظه پمپ می چرخد. با چرخش روتور، پره ها روغن را از قسمت ورودی گرفته و به سمت خروجی هدایت می کنند. تغییر فضای بین پره ها باعث ایجاد جریان و فشار روغن می شود. پمپ های پره ای به دلیل عملکرد مناسب و ساختار نسبتا جمع و جور، در بسیاری از سیستم های فرمان هیدرولیک خودروهای سواری استفاده شده اند.

2. پمپ هیدرولیک دنده ای

پمپ دنده ای با استفاده از چرخش دو چرخ دنده، روغن را از ورودی به سمت خروجی منتقل می کند. روغن در فضای بین دندانه های چرخ دنده و دیواره داخلی پمپ حرکت می کند و با رسیدن به خروجی، وارد مدار فشار می شود. ساختار این پمپ نسبت به برخی مدل های دیگر ساده تر است، اما فرسودگی دنده ها یا افزایش فاصله آنها با بدنه می تواند باعث افت فشار روغن شود.

3. پمپ هیدرولیک پیستونی

در پمپ پیستونی، جابه جایی روغن با حرکت پیستون ها انجام می شود. پیستون ها با حرکت رفت و برگشتی خود روغن را به داخل محفظه کشیده و سپس با فشار بیشتری به مدار می فرستند. این نوع پمپ می تواند فشار بالایی ایجاد کند، اما ساختمان داخلی آن پیچیده تر است و بیشتر در سیستم هایی دیده می شود که نیاز به فشار و کنترل دقیق تری دارند.

علائم خرابی پمپ هیدرولیک فرمان چیست؟

خرابی پمپ هیدرولیک فرمان معمولا با تغییر در عملکرد فرمان یا ایجاد صدا و نشتی خودش را نشان می دهد. البته هر کدام از این علائم لزوما به معنی خراب شدن خود پمپ نیست و گاهی مشکل از روغن، تسمه، شیلنگ ها یا جعبه فرمان است. به همین دلیل، تشخیص علت اصلی قبل از تعویض پمپ اهمیت دارد.

1. سفت شدن فرمان

یکی از شناخته شده ترین علائم خرابی پمپ هیدرولیک فرمان، سفت شدن فرمان است. وقتی پمپ نتواند فشار کافی در مدار ایجاد کند، نیروی کمکی فرمان کاهش پیدا می کند و راننده برای چرخاندن فرمان باید نیروی بیشتری وارد کند. این حالت معمولا هنگام پارک کردن یا چرخاندن فرمان در حالت توقف بیشتر احساس می شود. البته کمبود روغن، وجود هوا در مدار، خرابی تسمه یا ایراد در جعبه فرمان هم می تواند چنین حالتی ایجاد کند.

2. صدای زوزه هنگام چرخاندن فرمان

اگر هنگام چرخاندن فرمان صدای زوزه یا صدای غیرعادی از قسمت پمپ شنیده می شود، باید وضعیت روغن و خود پمپ بررسی شود. کم بودن سطح روغن، ورود هوا به مدار و فرسودگی قطعات داخلی پمپ از دلایل رایج این صدا هستند. در صورتی که صدا با افزایش دور موتور بیشتر شود، احتمال وجود مشکل در پمپ یا مجموعه محرک آن نیز بیشتر می شود.

3. کاهش یا قطع شدن کمک فرمان

در بعضی موارد، پمپ به طور کامل از کار نمی افتد اما فشار کافی تولید نمی کند. در این حالت فرمان هنوز می چرخد، ولی کمک هیدرولیکی آن ضعیف شده و راننده سفت شدن فرمان را احساس می کند. اگر فشار پمپ به اندازه کافی نباشد، ممکن است کمک فرمان در برخی مواقع وجود داشته باشد و در شرایط دیگر کاهش پیدا کند. ادامه رانندگی با چنین وضعیتی می تواند فشار بیشتری به سایر بخش های سیستم فرمان وارد کند.

4. لرزش فرمان هنگام چرخاندن

لرزش یا حرکت ناهماهنگ فرمان هنگام چرخاندن آن می تواند به وجود مشکل در سیستم هیدرولیک مربوط باشد. وجود هوا در روغن، کاهش فشار پمپ یا جریان نامنظم روغن از جمله مواردی هستند که باید بررسی شوند. البته لرزش فرمان همیشه از پمپ نیست و قطعات جلوبندی، جعبه فرمان و حتی وضعیت لاستیک ها نیز می توانند چنین علائمی ایجاد کنند.

5. نشتی روغن هیدرولیک

مشاهده روغن در اطراف پمپ، شیلنگ ها، اتصالات یا زیر خودرو نشانه ای است که نباید نادیده گرفته شود. فرسودگی کاسه نمد شفت، خرابی آب بندی ها یا آسیب دیدن اتصالات می تواند باعث نشتی شود. کاهش سطح روغن در اثر نشتی نیز به مرور عملکرد پمپ را ضعیف می کند و در صورت ادامه کار با روغن کم، احتمال آسیب دیدن قطعات داخلی پمپ افزایش پیدا می کند.

6. کف کردن یا حباب داشتن روغن هیدرولیک

اگر هنگام بررسی مخزن، روی روغن کف یا حباب های زیادی دیده شود، ممکن است هوا وارد مدار هیدرولیک شده باشد. نشتی در مسیر مکش، پایین بودن سطح روغن یا وجود مشکل در اتصالات می تواند باعث ورود هوا به سیستم شود. ادامه کار پمپ در این شرایط علاوه بر کاهش کیفیت کمک فرمان، می تواند باعث ایجاد صدای غیرعادی و افزایش فرسودگی پمپ شود.

7. تغییر رنگ یا بوی غیرعادی روغن

روغن هیدرولیک سالم باید وضعیت متناسب با نوع روغن توصیه شده برای خودرو داشته باشد. تیره شدن بیش از حد روغن، بوی سوختگی یا وجود ذرات و آلودگی در آن می تواند نشانه داغ شدن بیش از اندازه، فرسودگی قطعات داخلی یا آلودگی مدار باشد. در چنین شرایطی بهتر است علاوه بر بررسی روغن، وضعیت پمپ و سایر اجزای سیستم فرمان نیز بررسی شود؛ چون تعویض روغن بدون پیدا کردن علت اصلی ممکن است مشکل را برطرف نکند.

علت خرابی پمپ هیدرولیک فرمان چیست؟

یکی از اصلی ترین دلایل خرابی پمپ هیدرولیک فرمان، کمبود یا آلوده بودن روغن هیدرولیک است. پایین بودن سطح روغن باعث می شود پمپ روانکاری و خنک کاری مناسبی نداشته باشد و قطعات داخلی آن تحت فشار و اصطکاک بیشتری کار کنند. از طرف دیگر، وجود ذرات و آلودگی در روغن می تواند به مرور باعث ساییدگی پره ها، روتور و سایر قطعات حساس پمپ شود. تعویض نکردن روغن در زمان مناسب نیز، به ویژه در خودروهایی که سیستم فرمان بیشتر تحت فشار است، استهلاک قطعات داخلی را افزایش می دهد.

ورود هوا به مدار، شل شدن یا ترک خوردن شیلنگ ها و اتصالات نیز می تواند عملکرد پمپ را مختل کند. هوا کشیدن سیستم معمولا با ایجاد حباب در روغن، صدای غیرعادی و کاهش کمک فرمان همراه است. در کنار این موارد، فرسودگی شفت پمپ و خشک یا سفت شدن کاسه نمدها می تواند باعث ایجاد نشتی و کاهش سطح روغن شود. اگر این مشکلات به موقع برطرف نشوند، فشار بیشتری به قطعات داخلی پمپ وارد شده و احتمال خرابی آن افزایش پیدا می کند.

یکی دیگر از عواملی که در طول زمان به پمپ فشار وارد می کند، نگه داشتن فرمان در انتهای مسیر است. زمانی که فرمان کاملا به چپ یا راست چرخیده و برای چند ثانیه در همان حالت نگه داشته می شود، فشار مدار هیدرولیک افزایش پیدا می کند. تکرار این کار در طولانی مدت می تواند به آب بندی های داخلی و سایر قطعات پمپ آسیب بزند و عمر مفید آن را کاهش دهد.

همچنین بخوانید: بهترین روغن هیدرولیک فرمان | اهمیت و کاربرد در خودروهای تویوتا

توصیه های نگهداری و راهکار های جلوگیری از خرابی پمپ هیدرولیک فرمان

موثرترین راه برای جلوگیری از خرابی پمپ هیدرولیک فرمان، بررسی روغن و فیلتر هیدرولیک در فواصل زمانی توصیه شده توسط سازنده و کنترل منظم سطح روغن است. تعویض شیلنگ ها و کاسه نمدها بلافاصله پس از مشاهده نشانه های نشتی، از تبدیل شدن یک مشکل جزئی به خرابی کامل پمپ جلوگیری می کند. استفاده از قطعات یدکی باکیفیت و اصلی در سرویس های دوره ای، یکی از مهم ترین عوامل در افزایش عمر سیستم و کاهش احتمال خرابی است. پمپ هیدرولیک فرمان و قطعات مرتبط مانند کاسه نمدها و شیلنگ ها باید از کیفیت مناسبی برخوردار باشند تا عملکرد صحیح و طول عمر سیستم فرمان حفظ شود.

پمپ هیدرولیک فرمان چه زمانی باید تعویض شود؟

زمانی تعویض پمپ هیدرولیک فرمان توصیه می شود که فرسودگی یا آسیب دیدگی قطعات داخلی آن با سرویس و تعمیر برطرف نشود. اگر بعد از بررسی و انجام تعمیرات، علائمی مانند صدای مداوم پمپ، نشتی قابل توجه روغن یا سفت ماندن فرمان همچنان وجود داشته باشد، احتمال خرابی جدی پمپ بیشتر است و باید برای تعویض آن اقدام کرد.

از طرف دیگر، در خودروهایی که طبق توصیه سازنده یا سوابق سرویس، پمپ به پایان عمر کاری خود نزدیک شده است، تعویض پیشگیرانه می تواند از خرابی ناگهانی جلوگیری کند. بهتر است قبل از تعویض، فشار پمپ، وضعیت روغن، شیلنگ ها، تسمه و جعبه فرمان نیز بررسی شود تا مشخص شود مشکل واقعا از خود پمپ است و نیازی به تعویض قطعه سالم نباشد.

پرسش های متداول