مقدمه
تا بهحال برایتان اتفاق افتاده هنگام روشن کردن خودرو صدای جیرجیر عجیبی از داخل موتور بشنوید یا ناگهان کولر از کار بیفتد و فرمان سفت شود؟ بسیاری از رانندگان چنین تجربهای داشتهاند، اما کمتر کسی در لحظه به یک قطعه ساده اما در عین حال مهم به نام تسمه خودرو فکر میکند. تسمهها نقش مهمی در هماهنگی و انتقال نیرو بین اجزای مختلف موتور دارند و خرابی آنها میتواند از یک صدای آزاردهنده ساده تا آسیب جدی به موتور را به همراه داشته باشد.
در خودروهای امروزی، انواع مختلفی از تسمهها مانند تسمه تایم، تسمه دینام و تسمه هیدرولیک بهکار رفتهاند که هرکدام وظیفه مشخصی بر عهده دارند و زمان تعویض متفاوتی دارند. بیتوجهی به زمان تعویض این قطعات میتواند هزینههای سنگینی به همراه داشته باشد. در این مقاله با انواع تسمه خودرو و زمان تعویض آنها آشنا میشویم تا بدانید چه زمانی باید برای پیشگیری از خرابیهای جدی اقدام کنید.
همچنین بخوانید: تسمه تایم چیست؟ انواع، علائم و صدای خرابی در خودرو
تسمه خودرو چیست و چه وظیفهای دارد؟
تسمه خودرو یکی از قطعات مصرفی و بسیار مهم در سیستم فنی موتور است که وظیفه انتقال نیرو بین قطعات مختلف را بر عهده دارد. این تسمهها معمولاً از جنس لاستیک تقویتشده با الیاف مقاوم ساخته میشوند تا در برابر حرارت، فشار و اصطکاک موتور دوام بالایی داشته باشند. بدون وجود تسمهها، بسیاری از بخشهای مهم خودرو عملاً از کار میافتند. بهطور کلی، تسمه خودرو نیروی تولیدشده توسط میللنگ را به قطعاتی مانند دینام، کمپرسور کولر، پمپ هیدرولیک فرمان و واترپمپ منتقل میکند. در برخی خودروها مانند مدلهای مختلف تویوتا و هیوندای، عملکرد دقیق تسمهها در کاهش استهلاک موتور و حفظ راندمان سوخت نقش دارد.
یکی از مهمترین انواع تسمه، تسمه تایم است که هماهنگی بین میلسوپاپ و میللنگ را تنظیم میکند. اگر این هماهنگی بههم بخورد، موتور دچار آسیب جدی میشود. نوع دیگر، تسمه دینام (یا تسمه چندشیار) است که تجهیزات جانبی موتور را به حرکت درمیآورد.
تسمه تایم
تسمه تایم یک تسمه دندانهدار است که در پشت قاب تایم قرار دارد و روی چرخدندههای میلسوپاپ و میللنگ حرکت میکند. وظیفه اصلی آن هماهنگ نگه داشتن دقیق میلسوپاپ با میللنگ است تا سوپاپهای موتور در زمان درست باز و بسته شوند.
در بسیاری از موتورهای جدید از زنجیر تایم استفاده میشود، اما هنوز هم خودروهای زیادی به تسمه تایم مجهز هستند. این تسمه معمولاً باید در بازهای حدود ۱۴۵٬۰۰۰ تا ۱۷۵٬۰۰۰ کیلومتر تعویض شود. توصیه میشود همزمان با تعویض تسمه تایم، واترپمپ (پمپ آب) نیز تعویض شود؛ زیرا عمر مفید این دو قطعه تقریباً مشابه است.
تسمه پروانه
در برخی از طراحیهای موتور، تسمه پروانه وظیفه به حرکت درآوردن اجزای مهم سیستم خنککننده مانند واترپمپ، فن رادیاتور و حتی کمپرسور کولر را بر عهده دارد. در صورت خرابی یا پارگی این تسمه، موتور دچار افزایش دما و در نهایت داغ شدن بیش از حد میشود که میتواند آسیب جدی ایجاد کند. در خودروهای جدید معمولاً این وظایف توسط تسمه مارپیچ انجام میشود، اما در موتورهای قدیمیتر ممکن است همچنان از تسمه پروانه جداگانه استفاده شود. در هر صورت، بررسی دورهای تسمهها نقش مهمی در جلوگیری از خرابی ناگهانی دارد.
تسمه دینام
در خودروهایی که از تسمه مارپیچ استفاده نمیکنند، یک تسمه مجزا وظیفه به حرکت درآوردن دینام را دارد تا باتری هنگام روشن بودن موتور شارژ شود. بسته به طراحی موتور، این تسمه ممکن است پمپ هیدرولیک فرمان را نیز به حرکت درآورد. در صورت خرابی تسمه دینام، باتری دیگر شارژ نخواهد شد و در نتیجه ممکن است خودرو خاموش شده و روشن نشود و شما را در مسیر متوقف کند.
تسمه مارپیچ یا چندشیار
تسمه مارپیچ مدرن که با نام تسمه درایو یا تسمه لوازم جانبی نیز شناخته میشود. یک تسمه بلند و شیاردار است که با یک مسیر حلقهای چندین قطعه موتور را همزمان به حرکت درمیآورد. این قطعات میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- دینام
- پمپ هیدرولیک فرمان
- کمپرسور کولر
- واترپمپ
این تسمه مستقیماً از میللنگ نیرو میگیرد و معمولاً بین ۹۵٬۰۰۰ تا ۱۶۰٬۰۰۰ کیلومتر عمر میکند. در صورت مشاهده ترکخوردگی، ریشریش شدن یا ساییدگی، باید تعویض شود. آشنایی با علائم خرابی تسمه مارپیچ نقش مهمی در جلوگیری از خرابی خودرو در جاده دارد.
زمان تعویض انواع تسمهها
تسمه تایم
تسمه تایم یکی از مهم ترین تسمههای موتور است که هماهنگی بین میلسوپاپ و میللنگ را حفظ میکند. معمولاً باید هر ۱۴۵٬۰۰۰ تا ۱۷۵٬۰۰۰ کیلومتر یا هر ۵ تا ۷ سال (بسته به توصیه سازنده) تعویض شود. حتی اگر ظاهر تسمه سالم به نظر برسد، عمر لاستیک میتواند باعث سخت شدن و ترکخوردگی آن شود. توصیه میشود همزمان با تعویض تسمه تایم، واترپمپ نیز تعویض شود تا از خرابی همزمان این دو قطعه جلوگیری شود.
تسمه مارپیچ یا چندشیار
این تسمه طولانی و شیاردار، چندین قطعه جانبی موتور مانند دینام، پمپ هیدرولیک فرمان، واترپمپ و کمپرسور کولر را به حرکت درمیآورد. معمولاً طول عمر تسمه مارپیچ بین ۹۵٬۰۰۰ تا ۱۶۰٬۰۰۰ کیلومتر است. در صورت مشاهده ترک، ساییدگی یا ریشریش شدن، باید بلافاصله تعویض شود تا از خرابی ناگهانی خودرو جلوگیری شود.
تسمه پروانه
تسمه پروانه وظیفه به حرکت درآوردن فن رادیاتور، واترپمپ و در برخی خودروها کمپرسور کولر را دارد. این تسمه باید معمولاً هر ۹۵٬۰۰۰ کیلومتر بررسی و در صورت نیاز تعویض شود. اگر پاره شود، موتور داغ شده و ممکن است به سیستم خنککننده آسیب برسد، بنابراین بررسی دورهای آن اهمیت زیادی دارد.
تسمه دینام
در خودروهایی که از تسمه مارپیچ استفاده نمیکنند، یک تسمه مجزا وظیفه شارژ باتری و حرکت پمپ هیدرولیک فرمان را دارد. این تسمه نیز معمولاً هر ۹۵٬۰۰۰ کیلومتر یا زودتر در صورت مشاهده ترک و ساییدگی باید تعویض شود. خرابی تسمه دینام باعث از کار افتادن دینام و در نتیجه خالی شدن باتری میشود که میتواند خودرو را در مسیر متوقف کند.
مقایسه انواع تسمه خودرو، وظایف و زمان تعویض آنها
| نوع تسمه | وظیفه | قطعات مرتبط | زمان تعویض پیشنهادی | علائم خرابی |
|---|---|---|---|---|
| تسمه تایم | هماهنگی میلسوپاپ و میللنگ | میلسوپاپ، میللنگ، واترپمپ | ۱۴۵٬۰۰۰ تا ۱۷۵٬۰۰۰ کیلومتر یا ۵ تا ۷ سال | ترکخوردگی، صدای غیرعادی، اختلال در تایم موتور |
| تسمه مارپیچ (چندشیار) | انتقال نیرو به تجهیزات جانبی موتور | دینام، پمپ هیدرولیک، کمپرسور کولر، واترپمپ | ۹۵٬۰۰۰ تا ۱۶۰٬۰۰۰ کیلومتر | جیرجیر، ساییدگی، کاهش عملکرد کولر یا فرمان |
| تسمه پروانه | به حرکت درآوردن سیستم خنککننده | فن رادیاتور، واترپمپ | بررسی هر ۹۵٬۰۰۰ کیلومتر و تعویض در صورت نیاز | افزایش دمای موتور، پارگی یا شلشدگی |
| تسمه دینام | شارژ باتری و تأمین نیروی تجهیزات جانبی | دینام، پمپ هیدرولیک فرمان | حدود ۹۵٬۰۰۰ کیلومتر یا در صورت مشاهده ترک | خالی شدن باتری، سفت شدن فرمان، صدای سوت |
بازه کیلومتری تعویض انواع تسمه خودرو
علائم خرابی تسمه خودرو
خرابی یا فرسودگی تسمهها میتواند باعث ایجاد مشکلات جدی در عملکرد موتور و سیستمهای جانبی خودرو شود. رایجترین علائم خرابی تسمهها عبارتاند از:
صدای جیرجیر از موتور
اگر تسمهها شل شده یا سطح آنها ساییده شده باشد، هنگام حرکت موتور صدای جیرجیر یا سوت به گوش میرسد. این صدا معمولاً هنگام روشن شدن خودرو یا شتابگیری بیشتر شنیده میشود و نشاندهنده سایش یا لغزش تسمه است.
ترک خوردگی یا ساییدگی
بررسی ظاهری تسمهها میتواند اولین راه تشخیص خرابی باشد. وجود ترکهای طولی، ریشریش شدن لبهها یا سطح زبر و خشک شده تسمه نشان میدهد که عمر مفید آن به پایان رسیده و نیاز به تعویض دارد.
کاهش عملکرد سیستم کولر یا فرمان
تسمههای مارپیچ یا دینام نقش به حرکت درآوردن اجزای جانبی موتور را دارند. اگر تسمهها فرسوده شوند یا شل شوند، کمپرسور کولر، پمپ هیدرولیک فرمان یا واترپمپ به درستی کار نمیکنند. نتیجه این خرابی میتواند کاهش عملکرد کولر، سخت شدن فرمان یا افزایش دمای موتور باشد.
همچنین بخوانید: همه چیز درباره کارکرد کمپرسور کولر خودرو + 5 علائم خرابی
آیا میتوان تسمه تایم را در خانه نصب کرد؟
نصب تسمه تایم کاری نیست که بتوانید بدون تجربه انجام دهید. حتی تکنسینهای حرفهای نیز اجازه نمیدهند افراد کمتجربه هنگام تعویض تسمه تایم کار را خراب کنند. اگر در نصب تسمه تایم، حتی چند میلیمتر هم خطا رخ دهد، تایم موتور دقیق نخواهد بود و ممکن است به موتور آسیب جدی وارد شود. در بدترین حالت، سوپاپها به پیستونها برخورد کرده و خسارت شدیدی به موتور وارد میشود. بنابراین، اگر دانش و مهارت کافی برای این کار ندارید، هیچگاه نباید تلاش کنید آن را در خانه انجام دهید.
با این حال، تعویض تسمه مارپیچ یا تسمه V شکل کار سادهای است که تقریباً هر کسی میتواند بدون خطر انجام دهد. فقط کافی است تسمه قدیمی را بردارید و تسمه جدید را همانطور که قبلی نصب شده بود، جایگزین کنید.
پرسش های متداول
آیا تسمهها فقط بر اثر کارکرد فرسوده میشوند یا زمان هم تاثیر دارد؟
هر دو عامل مهم هستند. حتی اگر تسمه کارکرد زیادی نداشته باشد، لاستیک آن با گذر زمان سفت و شکننده میشود و ممکن است پاره شود. بنابراین سن تسمه یکی از عوامل اصلی تعویض آن است.
تفاوت تسمه تایم و تسمه دینام چیست؟
تسمه تایم هماهنگی میلسوپاپ و میللنگ را تنظیم میکند و در صورت خرابی باعث آسیب جدی موتور میشود. اما تسمه دینام یا مارپیچ صرفاً قطعات جانبی مانند دینام، فرمان هیدرولیک و کولر را حرکت میدهد و خرابی آن معمولاً به موتور آسیب مستقیم نمیزند.
آیا میتوان تمام تسمهها را همزمان تعویض کرد؟
توصیه میشود تسمه تایم و واترپمپ همزمان تعویض شوند. سایر تسمهها (مارپیچ، پروانه، دینام) بسته به وضعیتشان میتوانند جداگانه تعویض شوند. بررسی دورهای همه تسمهها خطر خرابی ناگهانی را کاهش میدهد.
تسمه تایم خودرو چه وظیفهای دارد و چه زمانی باید تعویض شود؟
تسمه تایم هماهنگی بین میلسوپاپ و میللنگ را حفظ میکند و یکی از مهم ترین قطعات موتور است. معمولاً هر ۱۴۵٬۰۰۰ تا ۱۷۵٬۰۰۰ کیلومتر یا هر ۵ تا ۷ سال باید تعویض شود. توصیه میشود همزمان واترپمپ نیز تعویض شود.
آیا صدای جیرجیر یا سایش تسمه نشانه خرابی است؟
بله. صدای جیرجیر، ساییدگی، ترک خوردگی یا ریشریش شدن تسمهها از علائم واضح فرسودگی هستند و باید سریعاً تعویض شوند.
