مقدمه
بسیاری از رانندگان اهمیت و کاربرد ترمز دستی در خودرو و استفاده صحیح از آن را نادیده میگیرند. معمولاً یک خودرو دو روش برای توقف دارد: یکی با پدال کنترل میشود و دیگری با دستهای که اغلب ترمز دستی یا پارکینگ نامیده میشود. در حالی که وظیفه اصلی ترمز دستی، ایمن نگه داشتن خودرو پس از پارک است، دانستن نحوه استفاده صحیح از آن میتواند کاربردهای بیشتری داشته باشد. این سیستم در شرایط اضطراری مهم است و بهویژه هنگام حرکت در سربالاییها بسیار مفید است.
ترمز دستی نه تنها به جلوگیری از حرکت ناخواسته خودرو کمک میکند، بلکه نقش مهمی در محافظت از گیربکس و سیستم ترمز اصلی دارد. استفاده منظم و صحیح از ترمز دستی میتواند طول عمر کابلها و مکانیزمها را افزایش دهد و از خرابی زودهنگام جلوگیری کند. در مقابل، استفاده نادرست یا بیتوجهی به وضعیت ترمز دستی ماشین میتواند منجر به مشکلاتی مانند کشیدگی کابل، گیر کردن مکانیزم و کاهش عملکرد ایمنی خودرو شود. در این مقاله، به بررسی کاربردهای مختلف ترمز دستی ماشین، نکات مهم برای استفاده صحیح و روشهای پیشگیری از خرابی آن می پردازیم.
همچنین بخوانید: 7 علت اصلی روشن شدن چراغ ترمز دستی تویوتا کمری
ترمز دستی چیست و چگونه کار می کند؟
ترمز دستی که به آن ترمز اضطراری یا ترمز پارک نیز گفته میشود، معمولاً چرخهای عقب خودرو را کنترل میکند، در حالی که ترمز پایی مسئول توقف هر چهار چرخ (یا در برخی خودروها فقط چرخهای جلو) است. ترمزهای اصلی به صورت هیدرولیکی عمل میکنند، اما ترمز دستی از یک اتصال مکانیکی استفاده میکند تا در صورت خرابی ترمز اصلی، به عنوان پشتیبان عمل کند. کشیدن دسته ترمز دستی ماشین فشار را به لنتها یا کفشکهای ترمز عقب وارد میکند و خودرو را بهصورت مستقل متوقف میکند. این عملکرد هنگام رانندگی در سربالاییها یا مسیرهای ناهموار ضروری است و لایهای اضافی از ایمنی و کنترل را فراهم میکند.
ترمز دستی ماشین نه تنها برای پارک خودرو طراحی شده، بلکه برای مواقع اضطراری یا شروع حرکت در شیب نیز کاربرد دارد و آن را به یکی از اجزای مهم سیستم ترمز خودرو تبدیل میکند. آشنایی با نحوه عملکرد ترمز دستی اهمیت آن را روشن میکند. عملکرد آن به شرح زیر است:
- اتصال کابلی: یک سیم فلزی دسته ترمز دستی را به ترمزهای عقب متصل میکند و نیروی دسته را با کمترین اتلاف منتقل میکند. با کشیدن دسته ترمز دستی، کابل سفت میشود و لنتها (در ترمزهای دیسکی) یا کفشکها (در ترمزهای کاسهای) را روی دیسکها یا کاسهها فشار میدهد و حرکت خودرو را متوقف میکند.
- ترمزهای عقب مستقل: در خودروهای مدرن، بهویژه مدلهای لوکس، محور عقب دارای دیسکها و لنتهای اختصاصی برای ترمز دستی است. این قطعات به سیستم ترمز اصلی متصل نیستند و باعث افزایش قدرت نگهداری و اطمینان میشوند.
- ترمز پارک الکترونیکی: در چند سال اخیر، ترمز پارک الکترونیکی رواج یافته است. به جای کابل مکانیکی، از عملگرهای برقی برای فعال کردن لنتها استفاده میشود. فشردن یا کشیدن یک دکمه باعث فعال شدن موتورهای کوچک میشود که لنتها را روی دیسکها میفشارند و راحتی و دقت بیشتری ارائه میدهند.
چگونه از ترمز دستی در خودرو استفاده کنیم؟
استفاده از ترمز دستی ماشین ممکن است ساده به نظر برسد، اما انجام درست آن تفاوت بزرگی در ایمنی شما و طول عمر خودرو ایجاد میکند. با وجود تفاوت طراحی بین خودروها، دسته دستی، سوئیچ الکترونیکی یا سیستم خودکار عملکرد اصلی آن همیشه همان است: نگه داشتن ایمن خودرو در حالت پارک. در خودروهایی با ترمز دستی، معمولاً با کشیدن دسته به بالا آن را فعال و با فشار دادن به پایین آزاد میکنید. در ترمزهای پارک الکترونیکی یا خودکار، اغلب تنها با فشردن یا کشیدن یک دکمه این کار انجام میشود.
نحوه استفاده از ترمز دستی ماشین اتومات چگونه است؟
هنگام پارک خودرو
ترمز پارک در خودروهای اتوماتیک به گونهای طراحی شده که ساده و قابل اعتماد باشد. روش استفاده صحیح به شرح زیر است:
- پدال ترمز را محکم فشار دهید تا خودرو کاملاً متوقف شود.
- در حالی که پا روی ترمز است، دنده را روی “Park” (P) قرار دهید تا گیربکس قفل شود و خودرو حرکت نکند.
- دسته ترمز دستی را پیدا کنید (معمولاً بین صندلیهای جلو) و دکمه انتهای دسته را فشار دهید.
- دسته را محکم به بالا بکشید و همزمان دکمه را نگه دارید تا مقاومت را حس کنید. این نشان میدهد ترمزهای عقب فعال شدهاند.
- دکمه را در حالی که دسته را بالا نگه داشتهاید رها کنید و سپس چراغ ترمز پارک روی داشبورد را بررسی کنید تا مطمئن شوید فعال شده است.
- پس از اعمال کامل ترمز پارک، به آرامی پای خود را از روی پدال ترمز بردارید.
همچنین بخوانید: ترمز پارک برقی یا epb چیست و چه کاربردی دارد؟
هنگام حرکت خودرو
برای آزاد کردن ترمز پارک در خودروهای اتوماتیک به روش صحیح:
- قبل از روشن کردن خودرو یا حرکت دادن دسته دنده، پدال ترمز را محکم فشار دهید و نگه دارید.
- دنده را از “Park” (P) به “Drive” (D) تغییر دهید.
- دسته ترمز پارک را پیدا کنید و دکمه انتهای آن را فشار دهید.
- در حالی که دکمه را نگه داشتهاید، دسته را به آرامی پایین بیاورید تا ترمز پارک آزاد شود.
- داشبورد را بررسی کنید تا مطمئن شوید چراغ ترمز پارک خاموش شده است.
- به آرامی پدال ترمز را رها کرده و سپس پدال گاز را فشار دهید تا حرکت خودرو بهصورت نرم انجام شود.
نکته: اگر خودروی اتوماتیک شما مجهز به ترمز پارک برقی باشد، این روند حتی سادهتر است. تنها کافی است دکمهای با علامت P را فشار یا بکشید تا ترمز فعال یا آزاد شود. موتورهای الکتریکی سیستم بهطور خودکار ترمزهای عقب را بدون تلاش دستی اعمال یا آزاد میکنند.
کاربردهای ترمز دستی چیست؟
استفاده هنگام پارک خودرو
ترمز دستی ماشین یکی از اجزای مهم سیستم ترمز خودرو است که اصلیترین وظیفه آن تثبیت خودرو در هنگام پارک است. فعال کردن ترمز دستی باعث میشود خودرو در جای خود ثابت بماند و از حرکت ناخواسته جلوگیری شود، بهویژه در مکانهای شیبدار که حتی کوچکترین لغزش ممکن است خطرناک باشد. همچنین، هنگام پارک طولانی مدت در فضای باز یا در مکانهایی که سطح زمین ناهموار است، استفاده از ترمز دستی اهمیت ویژهای پیدا میکند و از آسیب به گیربکس یا سیستم ترمز اصلی جلوگیری میکند. به این ترتیب، ترمز دستی علاوه بر ایمنی سرنشینان، طول عمر قطعات خودرو را نیز افزایش میدهد.
کمک به توقف در شیبها
هنگام حرکت در سربالایی یا سرپایینی، یکی از بزرگترین چالشها جلوگیری از عقبگرد خودرو است. در این شرایط، ترمز دستی نقش مهمی در کنترل حرکت ایفا میکند. راننده با فعال کردن ترمز دستی میتواند خودرو را در جای خود نگه دارد و سپس به آرامی با پدال گاز و کلاچ (در خودروهای دستی) حرکت را آغاز کند، بدون اینکه خودرو به عقب برگردد یا کنترل خود را از دست بدهد. این کاربرد بهویژه در خودروهای با گیربکس دستی اهمیت بیشتری دارد، زیرا نبود سیستم ترمز کمکی در این خودروها، استفاده صحیح از ترمز دستی را ضروری میکند.
شرایط اضطراری و توقف ناگهانی
ترمز دستی میتواند در مواقع اضطراری به عنوان مکمل ترمز اصلی عمل کند. اگر به هر دلیلی ترمز پایی دچار مشکل شود یا راننده نیاز به توقف سریع داشته باشد، کشیدن ترمز دستی باعث کاهش سرعت خودرو میشود و به کاهش احتمال تصادف کمک میکند. این قابلیت، ترمز دستی را به یک ابزار ایمنی مهم تبدیل میکند که در شرایط بحرانی میتواند جان سرنشینان و سایر افراد در مسیر را نجات دهد. همچنین، استفاده هوشمندانه و به موقع از ترمز دستی در شرایط اضطراری به راننده این امکان را میدهد که خودرو را کنترل کرده و از آسیب به قطعات مکانیکی جلوگیری کند.
همچنین بخوانید: 5 نشانه تمام شدن لنت ترمز
میزان تأثیر استفاده صحیح از ترمز دستی بر افزایش ایمنی و طول عمر قطعات خودرو
علائم خرابی ترمز دستی ماشین چیست؟
1. عدم قفل شدن خودرو در حالت پارک
یکی از واضحترین نشانههای خرابی ترمز دستی، عدم توانایی خودرو در ثابت ماندن هنگام پارک است. اگر پس از کشیدن ترمز دستی، خودرو بهآرامی شروع به حرکت کند یا در شیبها عقبگرد داشته باشد، این نشان میدهد که سیستم ترمز دستی ماشین به درستی عمل نمیکند و نیاز به بررسی فوری دارد.
2. شل شدن یا کشیده شدن غیرطبیعی دسته ترمز
اگر دسته ترمز دستی بیش از حد شل باشد یا هنگام کشیدن بیش از حد معمول بالا برود، این علامت احتمالاً ناشی از کشش کابلها، ساییدگی مکانیزم یا نیاز به تنظیم دوباره سیستم است. چنین شرایطی باعث میشود ترمز دستی نتواند فشار کافی برای نگه داشتن خودرو ایجاد کند و عملکرد آن کاهش یابد.
3. صداهای غیرعادی هنگام کشیدن ترمز
شنیدن صداهای غیرطبیعی مانند جیر جیر، تقه یا ساییده شدن هنگام کشیدن ترمز دستی ماشین میتواند نشانه ساییدگی لنتها یا کفشکها، زنگزدگی کابل یا سایر مشکلات مکانیکی باشد. این صداها نباید نادیده گرفته شوند، زیرا ادامه استفاده از ترمز دستی خراب میتواند باعث آسیب بیشتر به سیستم ترمز و کاهش ایمنی خودرو شود.
روشهای جلوگیری از خرابی ترمز دستی ماشین
1. سرویس و روغنکاری منظم
یکی از مهمترین روشها برای افزایش طول عمر ترمز دستی، انجام سرویسهای دورهای و روغنکاری مکانیزم آن است. کابلها و اتصالات مکانیکی ترمز دستی با گذشت زمان ممکن است خشک، زنگزده یا سفت شوند که این موضوع باعث کاهش عملکرد و احتمال خرابی میشود. بررسی و روانکاری منظم این قطعات باعث میشود ترمز دستی همواره نرم و روان عمل کند و فشار مورد نیاز برای فعال شدن آن بدون مشکل منتقل شود.
2. تست عملکرد ترمز دستی به صورت دورهای
حتی اگر ترمز دستی ماشین بهنظر سالم برسد، لازم است عملکرد آن بهطور منظم آزمایش شود. برای این کار، خودرو را در یک سطح صاف پارک کرده و ترمز دستی را فعال کنید تا مطمئن شوید که خودرو در جای خود ثابت میماند و هیچ لغزشی ندارد. این تست ساده میتواند مشکلات احتمالی مانند شل شدن کابل یا ساییدگی بیش از حد لنتها و کفشکها را قبل از بروز خرابی جدی شناسایی کند.
3. رعایت نکات ایمنی هنگام پارک در شیب
استفاده صحیح از ترمز دستی ماشین هنگام پارک خودرو در مسیرهای شیبدار اهمیت زیادی دارد. قبل از رها کردن ترمز پایی، حتماً ترمز دستی را فعال کنید و دنده را در حالت پارک یا دنده یک قرار دهید. این کار فشار اضافی روی مکانیزم ترمز دستی ایجاد نمیکند و از آسیب به کابلها و لنتها جلوگیری میکند. همچنین، هنگام پارک در شیبهای تند، چرخها را به سمت لبه پیادهرو یا سنگ جلوگیری از حرکت ناخواسته خودرو بچرخانید تا فشار روی ترمز دستی کاهش یابد و طول عمر آن افزایش پیدا کند.
مقایسه علائم خرابی ترمز دستی و راهکارهای پیشگیری از آن
| علائم خرابی | علتهای احتمالی | راهکارهای پیشگیری | جزئیات بیشتر |
|---|---|---|---|
| عدم قفل شدن خودرو در حالت پارک | شل شدن کابل یا ساییدگی لنتها | تنظیم دورهای کابل و بررسی لنت عقب | |
| در صورت حرکت خودرو پس از کشیدن ترمز دستی، باید سیستم فوراً بررسی شود. ادامه استفاده میتواند به گیربکس آسیب بزند. | |||
| بالا آمدن بیش از حد دسته ترمز | کشیدگی کابل یا تنظیم نبودن مکانیزم | روغنکاری و تنظیم مجدد سیستم | |
| اگر دسته بیش از حد معمول بالا میآید، فشار کافی به چرخهای عقب منتقل نمیشود و ایمنی کاهش پیدا میکند. | |||
| صداهای غیرعادی هنگام کشیدن ترمز | زنگزدگی کابل یا ساییدگی کفشکها | بازبینی و تعویض قطعات فرسوده | |
| صدای جیرجیر یا تقه نشانه وجود اصطکاک غیرطبیعی یا خشکی قطعات است و نباید نادیده گرفته شود. | |||
| سفت شدن یا گیر کردن دسته ترمز | خشک شدن یا زنگزدگی اتصالات | سرویس دورهای و روانکاری مکانیزم | |
| گیر کردن مکانیزم میتواند باعث باقی ماندن ترمز درگیر و افزایش مصرف سوخت و استهلاک شود. | |||
سخن پایانی
ترمز دستی ماشین شاید در نگاه اول یک اهرم ساده برای نگه داشتن خودرو در حالت پارک به نظر برسد، اما در واقع یکی از مهمترین اجزای سیستم ایمنی خودرو محسوب میشود. استفاده صحیح از آن نهتنها از حرکت ناخواسته خودرو جلوگیری میکند، بلکه از وارد شدن فشار اضافی به گیربکس و سیستم ترمز اصلی نیز پیشگیری میکند. چه در خودروهای دارای ترمز دستی مکانیکی و چه در مدلهای جدید مجهز به ترمز پارک الکترونیکی (EPB)، رعایت اصول درست استفاده میتواند نقش مهمی در افزایش ایمنی و کاهش هزینههای تعمیرات داشته باشد.
بیتوجهی به علائم خرابی، استفاده نادرست در سرعتهای بالا یا عدم سرویس دورهای، میتواند باعث کاهش عملکرد ترمز دستی ماشین و حتی ایجاد خطر در شرایط اضطراری شود. بنابراین توصیه میشود همواره عملکرد این سیستم را بهصورت منظم بررسی کنید و در صورت مشاهده هرگونه نشانه غیرعادی، نسبت به عیبیابی و تعمیر آن اقدام نمایید.
پرسش های متداول
چه موقع ترمز دستی را بخوابانیم؟
ترمز دستی باید زمانی خوابانده شود که خودرو آماده حرکت است یا پس از پارک کردن کامل خودرو روی سطح صاف یا شیب، ترمز دستی را فعال کردهاید. خواباندن ترمز دستی در زمان مناسب باعث جلوگیری از آسیب به کابلها و لنتها شده و طول عمر سیستم را افزایش میدهد.
آیا کشیدن ترمز دستی در سرعت بالا ایمن است؟
خیر، کشیدن ترمز دستی در سرعت بالا خطرناک است و میتواند باعث قفل شدن چرخهای عقب، از دست رفتن کنترل خودرو و بروز تصادف شود. ترمز دستی فقط برای توقف کامل یا شرایط اضطراری در سرعت کم و هنگام پارک طراحی شده است و نباید به عنوان ترمز اصلی در حین حرکت استفاده شود.
چگونه از خرابی ترمز دستی ماشین جلوگیری کنیم؟
با سرویس و روغنکاری دورهای، تست عملکرد منظم و رعایت نکات ایمنی هنگام پارک در شیب میتوان طول عمر ترمز دستی ماشین را افزایش داد.
تفاوت ترمز دستی با ترمز پایی چیست؟
ترمز پایی خودرو را در حرکت کند یا متوقف میکند، در حالی که ترمز دستی عمدتاً برای نگه داشتن خودرو در حالت پارک یا شرایط اضطراری کاربرد دارد.
چگونه بفهمیم ترمز دستی ماشین است؟
یک ترمز دستی سالم خودرو را هنگام کشیده شدن ثابت نگه میدارد. تست عملکرد آن با پارک خودرو روی شیب ملایم و بررسی عدم حرکت خودرو انجام میشود.
